www.sinerjipro.net

SinerjiProWide
Reklam

azerrvvviiiiVikipediya — müxtəlif dillərdə, həmçinin, Azərbaycan dilində virtual, açıq ensiklopediyadır. Vikipediya – ümumi İnternetvasitəsilə azad yayımlanan və könüllülər tərəfindən zənginləşdirilən ensiklopediyadır.

Virtual ensiklopediya Viki texnologiyası əsasında, azad proqram təminatı ilə yaradılmışdır, yəni dünyada İnternetə çıxışı olan hər bir kəs vikipediyaya daxil olaraq qeydiyyatdan keçmədən səhifələrdə dəyişiklik apara bilər. Azərbaycanca Vikipediya 2004-cü ildən etibarən fəaliyyət göstərir. Vikipediya yarandığı gündən bəri İnternetin ən böyük mənbə və məlumat bazası olmaq üçün hər saniyə zənginləşir. Vikipediyada toplanan kontentlər (mətn, şəkil, səs, video) dünyanın dörd bir tərəfində yaşayan insanlar tərəfindən hazırlanır və genişləndirilir. Hər kəsə açıq olması, kommersiya məqsədi güdməməsi Vikipediyanı insanlara daha yaxın edir.

Vikipedia son zamanlar daha çox siyasi məqsədlərdə geniş istifadə olunur. Bu sistem açıq ensiklopediya olduğuna görə ermənipərəst təşkilatlar tərəfindən tez-tez informasiya terroruna məru qalır. Bəzi hallarda məlumatlar silinsə də, bəzi hallarda bizim milli-mədəni irsimizə aid maarifləndirici məlumatlar erməniləşdirilərək tam başqa bir formada təqdim olunur.

Vikipedianın ən strateji tərəfi də məhz xalqların tarixi barədə məlumatların bir neçə dildə dünya ictimaiyyətinə çatdırılmasından ibarətdir. Bu həm də həmin ölkənin gələcəkdə turizm imkanlarının düzgün qiymətləndirilməsi üçün kifayət qədər geniş imkanlar açmış olur. Təəssüflə qeyd etməliyik ki, bəzən biz özümüz belə öz tarixi irsimizlə bağlı məlumatları başqa dillərdə təhrif olunmuş versiyada təqdim edirik. Qısa araşdırmamı təqdim edirəm.

Vikipediada “Azərbaycan tarixi” bölməsini rus və azərbaycan dillərində açıq şəkildə təhlil edək. “Erməni” sözü azərbaycan dili hissəsinə yazdıqca olduqca sadə və həqiqəti özündə ehtiva edən məlumatlara rast gəlirik. Qədim dövrlə bağlı erməni sözünə cəmi 2 yerdə rast gəlirik.

“E.ə. 1-ci ildə Roma sərkərdəsi Qay Sezar Ermənistanı zəbt edərək II Ariabarzanı onun hökmdarı təyin edir. Lakin Ermənistanın Atropatenaya qatılması və Roma ilə müttəfiq münasibətlər Parfiyanın narazılığına səbəb oldu ki, bu da yeni müharibənin başlanmasına gətirib çıxardı. Eramızın 2-ci ilində Atropatena və Roma qoşunu Parfiya və onun müttəfiqlərinin ordusunu həlledici döyüşdə məğlub etdi. Sonradan romalıların bu ərazilərə təsiri zəifləyir. Bundan istifadə edən Parfiya Atropatenanı zəbt edir. Hakimiyyətə Parfiya mənşəli Ərşakilər sülaləsi gətirilir. Bu şəkildə Atropatena Sasani imperiyasının (er. 224-651) yüksəlməsinə qədər mövcud olmuşdur.”

“Армян” sözünü yazdıqda isə vikipediyanın azərbaycan tarixi ilə bağlı rus dili hissəsində tam fərqli bir mənzərə ilə qarşılaşırıq. Fotodakı rənglərdən də özünüz görürsünüz.

“В 189 году до н. э. на юго-западе от Албании, селевкидский стратег Арташес (Артаксий) возглавил восстание армян против Селевкидской династии и провозгласил государство Великая Армения. Армения стала значительно укреплять и расширять свои владения, подчинив почти всё Армянское нагорье, а позже и часть Малого Кавказа. Во II веке до н. э. армянскими царями были завоёваны территории, населённые различными албанскими, а также скифскими племенами (Сакасена, Орхистена, Отена и Каспиана)[18][19]. Тем не менее, по мнению западного историка Роберта Хьюсена, в древности население этих регионов состояло из ряда народностей, таких как утийцы, гаргарейцы, каспии и другие, и каково бы не было их происхождение, они определённо не были армянами, и, хотя определённое число ираноязычных народов поселилось в регионе за долгие годы мидийского и персидского правления, большая часть коренного населения даже не были индо-европейцами[18]. В частности, основным населением области Отена (Утик) на юго-западе современного Азербайджана было, как это показывает и название, племя удинов[20]. Северо-западная, степная часть этой провинции (район современного Мингечаура) носила название Сакасена (Шакашен) по имени ираноязычного народа саков или скифов, поселившихся на ней ещё в VII—VI веках до н. э. Во времена правления армянских царей, Страбон называет Сакасену «лучшей землёй в Армении»[21]; по его словам, Сакасена «граничит с Албанией и рекой Киром»[22]. В то же время следует отметить, что кавказское население этих областей постепенно ассимилировалось сармянами, и уже на рубеже н. э. Страбон утверждал, что все области Армении «говорят на одном языке»,[23] что однако никак не может быть истолковано как свидетельство о том, что население состояло только из этнических армян[24]. Как отмечает академик Дьяконов, в наше время неизвестно, где именно в древнем Закавказье проходили языковые границы, так как эта проблема, по-видимому, не занимала самих жителей: для них была важна общинная, государственная, а к концу античности — и конфессиональная идентичность. В результате, к средним векам в районах, расположенных на стыке ареалов различных языков Закавказья, языковые границы начали совпадать с конфессиональными[20]. В VII веке армянский географ Анания Ширакаци писал, что «албанцы отторгли у армян области: Шикашен, Гардман, Колт, Заве и ещё 20 областей, лежащих до впадения Аракса в реку Кур». Утик он описывает как 12-ю провинцию, некогда Великой Армении, которой (к тому времени) «владеют албанцы»[25].

Руины крепостных стен древней Кабалы(Кабалака). Фундамент из белого известняка был построен в XX в. во избежание обрушения останков башен)

Каспиана — район Муганской степи и Талыша, которую, согласно Страбону, первые цари Армении отняли у «мидийцев» (атропатенцев)[26]. Тем не менее уже во времена Страбона эта территория принадлежала Кавказской Албании. Во II веке н. э. Армения вновь захватила регион,[27] который стал называться Пайтакаран, но во времена Ширакаци, то есть после 387 года, эта провинция вновь отошла от Армении[20], на этот раз к Атурпаткану, теперь уже как к части сасанидской державы[25]. Население Пайтакарана состояло из различных ираноязычных племён[28]. Согласно Ширакаци, территория нынешней Нахичеванской Республики того периода была частью двух, подвластных Армении, провинций: земли по Араксу, гавары Нахчаван (с главным городом того же имени) и «обильный вином» Гохтан (район Ордубада) входили в состав наханга (провинции) Васпуракан, тогда как более северные земли принадлежали гаварам Чахук (нынеШахбузский район) и Ернджак (Джульфинский район) наханга Сюник[25][29]. Округ Нахичевани находился в ведении наследственных гофмейстеров армянских царей, которые, соответственно, носили титул «мардпетов» («начальников маров»), а их род именовался «Мардпетакан»[30]. Согласно Фавсту Бузанду, в самой Нахичевани были поселены евреи, выведенные Тиграном Великим из Палестины; когда во время персидского нашествия на Армению в 369 году город был взят персами, они вывели оттуда «две тысячи семей армян и 16 тысяч семей евреев»[31].

Официально, как государственную религию, Кавказская Албания приняла христианство от Армении[32][33]. В IV веке н. э., следуя примеру армянского царя Трдата III, царь Урнайр был крещён в Армении святым Григорием Просветителем[34] приняв христианство[35]. В восточной части Албании широко распространяется армянский язык, тогда как в прикаспийском районе — среднемидийский язык, предок современного талышского языка. В этот же период возникает албанская письменность, изобретённая армянским просветителем Месропом Маштоцем, который и сам некоторое время жил и проповедовал в Албании и внёс вклад в христианизацию края[36][37]. В ту же эпоху Албания подвергается нашествиям кочевников — гуннов и хазар[38]. Армянское влияние усилилось тем более, что в 387 году к Албании отошли от Армении земли по правобережью Куры: провинции Отена, Орхистена и часть Каспианы c армяно-албанским населением, которое было частично арменизировано[18][19][20]. В раннем Средневековье албанское население было частью армянизировано, частью иранизировано и Албания уже к Х веку превратилась в историческое понятие. Однако, по сообщениям мусульманских географов, ещё в X веке население окрестностей столицы Албании — Барды говорило на албанском языке[39][40]. Эти же арабские авторы сообщают, что за Бардой и Шамуром, на территории нынешнего Нагорного Карабаха, жили армяне[41].”

Hesab edirəm ki artıq nəsə yazmağa ehtiyac yoxdur: mənzərə tam olaraq göz önündədir. Hiperliklərə daxil olduqca tariximizi öz əlimizlə düşmənə “hədiyyə” etdiyimizin fərqinə varıram. Hiperlinklərə özünüz daxil ola bilərsiniz.

İKT-nin son bir neçə ildə inkişafını, eyni zamanda, qlobal internetləşməni nəzərə alaraq bu istiqamətdə ciddi nislahatların aparılması olduqca zəruridir. Şübhəsiz ki, ölkəmizə gələn qonaqlar, turistlər, eyni zamanda, investorlar ilk növbədə tariximizlə maraqlanacaqlar. Belə olan halda onlar təbii ki, vikipedianın digər dillərdə olan məlumatlardan yararlanmağa başlayacaqlar. Mənzərə isə göz qabağıdadır.

Azər Verdiyev

ASGA Analitik Təhlil Mərkəzinin rəhbəri,

İcmalçı

Yenicag.Az - www.yenicag.az

Tarix:
Oxunma sayı: 225
Kateqoriyalar:
Etiketlər:
Paylaş:

× Saytın materialları mənbə göstərilmədən paylaşıla, kopyalana və ya başqa yerdə yayımlana bilməz.

Nə düşünürsən?
Xəbərləri İzləyin
Bənzər Xəbərlər

    "Günün manşet və ən çox oxunan xəbərlərini hər gün e-poçt vasitəsilə təqib etmək üçün YeniÇağ Xəbər bületeninə abunə olun."