İxvanın İran dilemması: Rəsmi Tehranın zəifləməsi siyasi hərəkatı niyə qorxudur?

Müsəlman Qardaşları (İxvan) ilə İran arasındakı münasibətlər çox zaman ideoloji yaxınlıq kimi təqdim edilsə də, əslində bu əlaqənin əsasını siyasi və strateji məcburiyyətlər təşkil edib.

Sünni–şiə fərqləri heç vaxt aradan qalxmayıb, lakin Qərbə, xüsusilə də ABŞ-ın Yaxın Şərq siyasətinə qarşı ortaq mövqe tərəfləri eyni cəbhədə birləşdirib. İran İslam İnqilabından sonra İxvan çevrələri Tehran modelini tam qəbul etməsələr də, onu “islamçı hakimiyyətin mümkünlüyü”nün real nümunəsi kimi qoruyub saxlamağa çalışıblar. Bu, İxvan üçün ideoloji romantikadan daha çox, siyasi arqument rolunu oynayıb.

ABŞ faktoru və terror siyahısı müzakirələrinin arxa planı

İxvanın ABŞ-da terror siyahısı ilə bağlı müzakirələrdə İran amili çox zaman dolayı şəkildə gündəmə gəlir. Burada məsələ təkcə əlaqələr yox, İxvanın bütövlükdə regional nizamı dəyişmək iddiasıdır. İranla eyni anti-İsrail və anti-Qərb xəttində dayanmaq, Vaşinqton üçün İxvanı təhlükəli aktora çevirən əsas səbəblərdən biri olub. Bu mənada İran, İxvan üçün sadəcə müttəfiq deyil, siyasi islamın hələ də ayaqda qala bildiyini sübut edən simvol kimi dəyərləndirilib.

İrandakı aksiyalar və ideoloji zəlzələ

Məhz bu nöqtədə İranda baş verən kütləvi etirazlar İxvan üçün ciddi ideoloji problem yaradır. Çünki bu aksiyalar yalnız iqtisadi və sosial narazılıqların ifadəsi deyil, birbaşa dini hakimiyyət modelinin özünə yönəlmiş etirazdır. Küçələrə çıxan kütlələr teokratik sistemi sorğulayır, İranın din adı altında gətirdiyi məcburiyyətləri rədd edir və açıq şəkildə azadlıq tələbləri irəli sürür. Bu mənzərə İxvanın illərlə müdafiə etdiyi “islamçı idarəetmə xalqa ədalət və rifah gətirir” tezisini sarsıdır.

Sekulyar dalğa qorxusu

İrandakı aksiyaların dili və ruhu İxvanı ən çox narahat edən məqamdır. Etirazların mərkəzində qadın hüquqları, fərdi azadlıqlar və dini nəzarətin ləğvi dayanır. Bu isə təkcə İran üçün yox, regiondakı bütün siyasi islam layihələri üçün təhlükəli presedent yaradır. İxvan anlayır ki, əgər İran kimi güclü və köklü islamçı sistem xalq etirazları qarşısında geri çəkilərsə, bu, digər ölkələrdə də oxşar sualların ortaya çıxmasına səbəb olacaq.

Geosiyasi hesab və səssiz razılıq

Digər tərəfdən, İran regionda mühüm geosiyasi aktordur. Onun zəifləməsi anti-İsrail oxunun dağılması, Qərbin mövqelərinin güclənməsi və islamçı hərəkatların manevr imkanlarının daralması deməkdir. Bu reallıq İxvanı çətin seçim qarşısında qoyur: ideoloji baxımdan xalq etirazlarını anlayışla qarşılamaq mümkündür, lakin strateji baxımdan İranın zəifləməsi İxvanın öz maraqlarına ziddir.

Sükutun dili: nə dəstək, nə etiraz

Məhz bu səbəbdən İxvan hazırda açıq mövqe nümayiş etdirmir. Aksiyalara açıq dəstək vermir, eyni zamanda İran hakimiyyətini də müdafiə etmir. Seçilən yol sükutdur – ehtiyatlı, ölçülüb-biçilmiş, dolayı mesajlarla müşayiət olunan sükut. Bu sükut əslində İxvanın daxilən yaşadığı ziddiyyətin açıq etirafıdır.

İran aksiyaları İxvan üçün güzgüdür

İrandakı etirazlar təkcə Tehran rejimini yox, siyasi islamın bütövlükdə legitimliyini sorğulayan prosesdir. İxvan üçün bu aksiyalar güzgü rolunu oynayır: dəstəkləsə öz ideoloji dayaqlarını sarsıdır, qarşı çıxdıqda isə “xalqın yanında olan hərəkat” iddiasını itirir. Ona görə də seçilən yol susmaqdır. Lakin bu sükut göstərir ki, İranda baş verənlər artıq lokal hadisə deyil, regiondakı bütün islamçı hərəkatların gələcəyini təsir altına alan strateji dönüş nöqtəsidir.

“Yeni Çağ” Təhlil Qrupu