Pasifist Yaponiyadan SİLAH QƏRARI: Uzaq Şərqdə yeni münaqişəyə hazırlıq görülür?

Yaponiya onilliklərdir tətbiq etdiyi silah ixracı məhdudiyyətlərini yumşaldaraq ondan çox ölkəyə silah satışı üçün yolu açıb. Çərşənbə axşamı verilən bu açıqlama, Tokionun müharibədən sonrakı müdafiə siyasətini xarakterizə edən pasifizmdən uzaqlaşmasında bir mərhələdir. Bu həmçinin regionda gərginliyin artdığı bir vaxta təsadüf edir.

Yenicag.az xəbər verir ki, bu barədə BBC-nin məqaləsində vurğulanıb.

Qeyd olunub ki, silah ixracını cəmi beş kateqoriya ilə (xilasetmə, nəqliyyat, xəbərdarlıq, müşahidə və mina təmizləmə)  məhdudlaşdıran qadağalar ləğv ediləcək. Bu o deməkdir ki, Yaponiya artıq aralarında ABŞ və Böyük Britaniyanın da olduğu, müdafiə sazişi bağladığı 17 ölkəyə öldürücü silahlar sata bilər.

Münaqişədə iştirak edən ölkələrə silah satışı qadağası qüvvədə qalacaq, lakin bu, Yaponiya ilə müdafiə paktı olan ölkələrə şamil edilmir. Tokiodakı rəsmilər bildirirlər ki, “xüsusi hallarda” istisnalara yol verəcəklər.

Yaponiyanın Baş naziri Sanae Takaiçi çərşənbə axşamı “X” platformasında belə yazıb:

“Getdikcə ağırlaşan təhlükəsizlik mühitində artıq heç bir ölkə öz sülh və təhlükəsizliyini təkbaşına qoruya bilməz”.

Bununla belə, o qeyd edib ki, “müharibədən sonrakı 80 ildən artıq müddətdə sülhsevər bir millət kimi izlədiyimiz yola və fundamental prinsiplərə sadiqliyimizdə qətiyyən heç bir dəyişiklik yoxdur. Yeni sistem çərçivəsində biz təchizatın ötürülməsinin mümkünlüyü barədə daha ciddi və ehtiyatlı qərarlar qəbul edərək texnika transferini strateji cəhətdən təşviq edəcəyik”.

Nazirlər Kabinetinin Baş katibi Minoru Kihara mətbuat brifinqində bu addımın “Yaponiyanın təhlükəsizliyini qorumaq və regionun sülh və sabitliyinə daha çox töhfə vermək məqsədi daşıdığını” bildirib.

Çin Yaponiyanın “ehtiyatsız hərbiləşməsi” kimi xarakterizə etdiyi bu addımdan “ciddi narahat olduğunu” bildirib.

Çinin Xarici İşlər Nazirliyi çərşənbə axşamı keçirilən növbəti media brifinqində: “Çin yüksək sayıqlığını qoruyacaq və bu addıma qəti şəkildə qarşı çıxacaq”, – deyə bəyan edib.

Yeni silah ixracı qaydaları Yaponiyanın Özünümüdafiə Qüvvələrinin ABŞ və Filippin arasında keçirilən illik hərbi oyunlarda iştirak etdiyi vaxtda elan edilib. Yaponiya bu hərbi oyunlara ilk dəfədir, sadəcə müşahidəçi kimi deyil, döyüşçü qismində qoşulur.

Çin bu təlimlərə etiraz edərək bunun regionda parçalanmanı dərinləşdirəcəyini iddia edib. Təlimlər Filippinin Pekin tərəfindən iddia edilən sulara və adalara, o cümlədən Tayvana yaxın hissələrində keçirilir.

Çin müstəqil idarə olunan Tayvanı sonda Pekinin nəzarəti altına keçəcək ayrılmış bir əyalət kimi görür və adanı ələ keçirmək üçün güc tətbiqini istisna etməyib.

Keçən il Takaiçi parlamentdə Pekinin Tayvana hücum edəcəyi təqdirdə, Yaponiyanın Özünümüdafiə Qüvvələri ilə cavab verə biləcəyini ehtimal etdikdən sonra Pekinin qəzəbinə səbəb olmuşdu.

Cənubi Koreyanın Xarici İşlər Nazirliyi bildirib ki, Yaponiyanın müdafiə siyasəti ideal halda Sülh Konstitusiyasının ruhuna sadiq qalaraq regionda sülh və sabitliyə töhfə verəcək şəkildə həyata keçirilməlidir.

Cənubi Koreya 1910-cu ildən İkinci Dünya Müharibəsinin sonuna qədər Yaponiya tərəfindən müstəmləkə edilib. Yapon əsgərləri yüz minlərlə koreyalını öz mədənlərində və fabriklərində işləməyə məcbur ediblər.

Yaponiyanın müdafiə mövqeyi 1947-ci ildə İkinci Dünya Müharibəsindən sonrakı konstitusiyasında təsbit edilib. Bu konstitusiya beynəlxalq mübahisələri həll etmək vasitəsi kimi müharibədən imtina edir və Yaponiyanın heç vaxt müharibə potensialı saxlamayacağını bəyan edirdi.

Onilliklər boyu pasifizm Yaponiyanın kimliyinin bir hissəsinə çevrilib. Lakin bu düşüncə tərzi tədricən dəyişməkdədir.

2014-cü ildə ovaxtkı Baş nazir Şinzo Abe bütün hərbi satışlara qoyulan ümumi qadağanı yumşaldaraq müttəfiqlərlə birgə silah hazırlamağa və müdafiə sənayesinin yeni bazarlara və texnologiyalara çıxışına şərait yaratdı.

2023-cü ildə ovaxtkı Baş nazir Fumio Kişida İkinci Dünya müharibəsindən bəri ilk dəfə hazır öldürücü silahların ixracına icazə verməklə bu addımı bir pillə də irəli apardı.

Takaiçi pasifist konstitusiyaya yenidən baxılmasını dəstəkləyib. O təklif olunan dəyişiklikləri dəqiqləşdirməsə də, çoxları bunun müharibədən imtina edən 9-cu maddəyə düzəlişləri əhatə edəcəyini düşünür.

Takaiçinin tərəfdarları deyirlər ki, Yaponiya Çin, Rusiya və Şimali Koreya ilə əhatə olunmuş bir ölkə üçün köhnə qaydaların artıq keçərli olmadığı yeni reallıqla üzləşməlidir.

Lakin tənqidçilər Yaponiyanın müharibə qabiliyyətli bir ölkəyə çevrilməsindən narahatdırlar. Onlar üçün Takaiçinin konstitusiya islahatı ilə bağlı mövqeyi Yaponiyanın hərbi münaqişələrə sürüklənə biləcəyi mənasına gəlir.