Avropa çöküşün ərəfəsində: ABŞ-nin İranla başlatdığı savaş köhnə qitəni necə məhv etdi?

Avropalılar Donald Trampın İran sivilizasiyasını məhv etmək hədəsini hələlik təxirə salan son dəqiqə manevrindən sonra, görünür, hazırda atəşkəs mərhələsində olan ABŞ/İsrailin İrana qarşı müharibəsi məsələsində “bir səyahət” adlandırıla biləcək prosesdədirlər.

Yenicag.az xəbər verir ki, bu barədə “The Guardian” nəşrinin təhlil məqaləsində qeyd olunub.

Bildirikib ki, Yaxın Şərqdəki böhran – ABŞ-nin Ukraynaya xəyanət şoku və Trampın Qrenlandiyanı ələ keçirmək hədəsindən sonra – Avropanın Vaşinqtondan azad olmaq yolundakı son ağrılı addımıdır. Bu, səyahət xətti deyil və əksər Avropa liderləri bundan qorxurlar. Lakin hərəkət istiqaməti təkzibedilməzdir.

“Başlanğıcda, hakimiyyətdə olan əksər Avropa siyasətçiləri ABŞ və İsrailin İrana qarşı qanunsuz hücumunu, demək olar, dəstəklədilər. Əgər NATO-nun yaltaq baş katibi Mark Rütte Avropa rəy spektrinin bir ucunda, Pedro Sançes isə digər ucunda dayanırdısa, əksər Avropa hökumətləri səssizcə İspaniya Baş nazirinin prinsipli müxalifətindən çox, Rüttenin Trampı qucaqlayan mövqeyinə yaxın idilər”, – məqalədə vurğulanıb.

Qeyd edilib ki, Qrenlandiya böhranından sonra transatlantik münasibətlərdə yumşalma arzusu və İran rejiminin Putinin Rusiyası ilə müttəfiqliyinə, həmçinin öz xalqına qarşı qəddarlığına olan antipatiya o qədər güclü idi ki, onlar sadəlövhcəsinə Trampın illüziyasına aldandılar. Onlar ABŞ-nin Nikolas Maduro rejiminin başını ağrısız şəkildə kəsdiyi “Venesuela fəndi”nin bir növ Tehranda da təkrarlana biləcəyi ideyası ilə razılaşdılar.

“Lakin Yaxın Şərqdə müharibə şiddətləndikcə Avropanın mövqeyi dəyişdi. Əksər Avropa liderləri üçün istər açıq, istərsə də səssiz şəkildə Tramp “atadan” (Rüttenin xarakteristikası) “bədxaha” (Sançesin ABŞ Prezidentinə baxışı) çevrildi. Tramp və İsrailin Baş naziri Benyamin Netanyahu tərəfindən başladılan müharibəyə qarşı bu soyuqluq müxtəlif formalarda təzahür etdi. İtaliya ABŞ hərbi təyyarələrinə Siciliyadakı aviabazadan istifadə icazəsini rədd etdi. Polşa Rusiyadan gələn daimi təhlükəni əsas gətirərək Yaxın Şərqə “Patriot” hava hücumundan müdafiə sistemləri göndərməkdən imtina etdi. Fransa uçuş hüquqlarını rədd etdi və BMT Təhlükəsizlik Şurasında İranın Hörmüz boğazını bağlamasını pisləyən və onun hərbi yollarla açılmasına çağıran ABŞ-nin sponsorluq etdiyi qətnaməyə qarşı çıxdı. Fransa digər Avropa ölkələri kimi, strateji su yolunun yalnız Tehranla koordinasiyalı şəkildə, diplomatik yollarla yenidən açıla biləcəyinə inanır. İspaniya – müharibə ilə bağlı əməliyyatlar üçün birgə idarə olunan İspaniya-ABŞ bazalarından istifadəyə erkən qadağa qoyan ölkə – artıq kənarda qalan tək ölkə kimi görünmür. Sançesin “X” platformasında şərti atəşkəsi alqışlayan, lakin davamlı və ədalətli sülh tərəfdarı olduğunu vurğulayan reaksiyası digər Avropa liderlərinin reaksiyasından fərqlənmir”, – “Guardian”ın təhlilində diqqətə çatdırılıb.

Nəşrə görə, bu trayektoriyanı bir sıra amillər izah edir. Avropadakı bəzi hökumətlər, qeyri-qanuni olmasına baxmayaraq, müharibəni uzaqgörməyən şəkildə dəstəkləmişdilər, çünki sürətli həllin strateji qazanclar gətirəcəyinə inanırdılar. İndi onlar neft qiymətlərinin artması və Ukrayna üçün mövcud olan hava hücumundan müdafiə raketlərinin tükənməsi baxımından Rusiyaya verilən üstünlükləri və etdikləri səhvin miqyasını anlayırlar.

Vaşinqton həmçinin müvəqqəti olaraq Rusiya neftinə sanksiyaları dayandırıb və Avropalı müttəfiqlərin Ukrayna üçün sifariş etdiyi ABŞ silahlarını Körfəzə yönləndirməyi nəzərdən keçirib. İndiyədək Yaxın Şərqdəki müharibə Moskva üçün göydəndüşmə bir qazanc, Kiyev üçün isə dağıdıcı olub. Eyni zamanda, Avropada COVID-19 və Ukrayna müharibəsindən sonra cəmi beş il ərzində üçüncü iqtisadi böhran təhlükəsi yaradıb. Avropa liderlərinə acı təcrübə ilə xatırladıldı ki, beynəlxalq hüququn aşınması Avropa da daxil olmaqla, bütün dünya üçün pis xəbərdir.

“Avropa Trampdan uzaqlaşmaqda öz mövqeyini tapdıqca öz səsini də tapa bilər. Avropanın 2000-ci illərin əvvəllərində İran nüvə dosyesindəki diplomatik rolu İraq müharibəsinə müxalifətindən doğmuşdu. Bu gün eyni dinamika inkişaf edə bilər. Avropanın müharibəyə qarşı çıxması və hərbi əməliyyatların daimi dayandırılmasını təşviq etməsi regionda çoxtərəfli təşəbbüsə yol aça bilər”, – nəşr vuğulayıb.

“Bu arada, avropalılara xatırladıldı ki, onların çoxtərəfliliyə və beynəlxalq hüquqa sadiqliyi heç vaxt sadəcə ali idealların məhsulu olmayıb, həm də kəskin maraqlara söykənib. Bu həqiqəti dərk etdikcə onlar Körfəz və Asiya tərəfdaşları ilə birlikdə onların müharibəsi olmayan bu qeyri-qanuni və birtərəfli müharibənin qəti şəkildə sona çatmasını təmin etmək üçün hərəkətə keçməyə hazır olmalıdırlar”, – məqaləyə bu fikirlərlə yekun vurulub.