NATO-nun gələcəyi SUAL ALTINDA: Qrenlandiyada buzlar əriyəcək?

Qrenlandiya məsələsi Avropa İttifaqı ilə ABŞ arasında transatlantik münasibətlərin ən ciddi gərginlik nöqtəsinə çevrilib. Avropa liderləri ABŞ-nin bu əraziyə dair iddialarını “şantaj” kimi qiymətləndirir və vahid cavab verməyə hazırlaşır.

Avropa İttifaqının mövqeyi aydın şəkildə ifadə olunub: Qrenlandiya yalnız Danimarka və Qrenlandiya xalqına məxsusdur, ABŞ-nin bu ərazi üzərində hər hansı anneksiya və ya satınalma planı qəbuledilməzdir.

Almaniyanın vitse-kansleri Lars Klinqbeyl Avropanın “şantaja boyun əyməyəcəyini” bəyan edib və Brüsselin Vaşinqtonun tarif təhdidlərinə qarşı vahid cavab hazırladığını vurğulayıb. Bu, Avropa İttifaqının strateji muxtariyyətini qorumaq niyyətinin açıq göstəricisidir.

Donald Tramp administrasiyası Qrenlandiyanı ABŞ-nin milli təhlükəsizliyi üçün “həyati əhəmiyyətli” elan edib və Avropa ölkələrinə qarşı tarif təhdidləri ilə mövqeyini gücləndirməyə çalışır. Tramp Avropanın etirazlarına cavab olaraq Danimarka və digər Avropa ölkələrinə rüsumların artırılacağını bildirib. Bu, Avropa İttifaqının iqtisadi maraqlarına birbaşa zərbədir və transatlantik münasibətlərdə uzun illərdir görünməyən dərəcədə dərin çatlar yaradır.

Qrenlandiyanın Arktika bölgəsində yerləşməsi, enerji resursları və strateji mövqeyi onu həm ABŞ, həm də Avropa üçün kritik əraziyə çevirir. NATO daxilində bu böhran ciddi narahatlıq doğurur, çünki ABŞ-nin güc siyasəti Avropanın təhlükəsizlik balansını sarsıda bilər. Almaniya və digər Avropa liderlərinin “Qrenlandiya xalqına məxsusdur” bəyanatı isə Avropanın bu məsələdə yalnız iqtisadi deyil, həm də siyasi və etik mövqeyini ortaya qoyur.

Bu böhran Avropa İttifaqı ilə ABŞ arasında uzun müddətdir yığılan inamsızlığın kulminasiya nöqtəsi kimi görünür. Avropa ABŞ-nin birtərəfli addımlarını öz maraqlarına təhdid hesab edir və buna qarşı institusional cavab verməyə çalışır. ABŞ isə Avropanın bu reaksiyasını öz liderlik mövqeyinə meydan oxuma kimi qəbul edir. Nəticədə transatlantik münasibətlərdə yaranan gərginlik yalnız ikitərəfli əlaqələri deyil, bütövlükdə Qərbin qlobal güc mərkəzi kimi mövqeyini sual altına qoyur.

Beləliklə, Qrenlandiya məsələsi sadəcə bir ərazi mübahisəsi deyil, həm də geosiyasi liderlik uğrunda mübarizənin simvoluna çevrilib. Avropa İttifaqı strateji muxtariyyətini gücləndirmək cəhdlərini sürətləndirir, ABŞ isə müttəfiqlərinə qarşı daha sərt siyasət yürütməyə meyillidir. Ən təhlükəli nəticə isə NATO-nun institusional gələcəyinin sual altına düşməsidir.

Camal Cavanşir