Qəribə yaşıl daşlar: Mağarada gizlənən sirr 6 min il sonra üzə çıxdı

Şərqi Pireneyin yüksəkliklərində arxeoloqlar qədim insanların dağ landşaftlarından necə istifadə etdiklərinə dair anlayışımızı dəyişdirə biləcək sübutlar aşkar ediblər.

Yenicag.az xəbər verir ki, dəniz səviyyəsindən 2 235 metrdən çox yüksəklikdə yerləşən mağarada ilkin mis hasilatı fəaliyyətinə işarə edə biləcək yaşıl mineral qalıqları ilə dolu onlarla qədim ocaq tapılıb.

Bu kəşflər insanların təxminən iki min il ərzində bu uzaq məkana təkrar-təkrar səyahət etdiklərini göstərir. Tapıntılar qədim icmaların yüksək dağlıq mühitlərdən yalnız qısamüddətli keçid üçün istifadə etdiklərinə dair uzun müddətdir mövcud olan inancı şübhə altına qoyur. Tədqiqatçılar həmçinin bir uşağın barmaq sümüyünü və süd dişini də aşkar ediblər ki, bu da mağaranın dəfn yeri kimi istifadə olunması ehtimalını yaradır.

“Uzun müddət yüksək dağlıq mühitlər tarixdən əvvəlki icmaların arabir keçib getdiyi marginal yerlər kimi nəzərdən keçirilirdi. Lakin biz çox sayda yanma strukturları və olduqca böyük miqdarda yaşıl mineral fraqmentləri daxil olmaqla, həqiqətən, zəngin arxeoloji ardıcıllıq tapdıq. İnsanların hər dəfə orada nə qədər qaldığını dəqiq deyə bilməsək də, məkandan təkrarən istifadə edilməsi və qalıqların sıxlığı buranın uzun müddət ərzində təkrar-təkrar baş verən məskunlaşmalara ev sahibliyi etdiyini göstərir”, – “Frontiers in Environmental Archaeology” jurnalındakı məqalənin aparıcı müəllifi, Kataloniya İnsan Paleoekologiyası və Sosial Təkamül İnstitutunun professoru Karlos Tornero bildirib.

“Mağara 338” kimi tanınan bu məkan Frezer vadisində yerləşir. Arxeoloqlar mağaranın girişinə yaxın 6 kvadratmetrlik bir sahədə qazıntı işləri aparıblar və insan fəaliyyətinə aid dörd fərqli təbəqə müəyyən ediblər.

Ən son təbəqə nisbətən nazik olub və tarixi dövrlərə aid az sayda artefakt ehtiva edib ki, bu da mağaranın həmin dövrdə məhdud şəkildə istifadə olunduğunu göstərir. Ən dərin və ən qədim təbəqədə isə yalnız təxminən 6 000 il əvvələ aid edilən kömür fraqmentləri tapılıb.

Ən mühüm kəşflər ikinci və üçüncü təbəqələrdən əldə edilib. Tədqiqatçılar içərisində çox sayda əzilmiş və yandırılmış yaşıl mineral fraqmentləri olan 23 ocaq aşkar ediblər. Detallı analizlər hələ də davam edir, lakin material mis hasil etmək üçün emal edilə bilən, mislə zəngin mineral olan malaxitə bənzəyir.

Əgər bu təsdiqlənərsə, sözügedən sübutlar “Mağara 338″in təəccüblü dərəcədə erkən dövrə aid yüksək dağlıq dağ-mədən düşərgəsi funksiyasını yerinə yetirdiyini göstərə bilər.

Ocaqlar tez-tez bir-birinin üzərinə düşür ki, bu da eyni ərazinin təkrar-təkrar istifadə edildiyini nümayiş etdirir. Eyni zamanda, fərdi ocaqlar aydın şəkildə bir-birindən seçilir, bu isə gəlişlərin tək bir davamlı məskunlaşmadan ibarət olmadığını, əksinə, aralarında mühüm zaman fasilələrinin olduğunu göstərir.

Radiokarbon tarixləndirmə üsulu ikinci təbəqədəki ocağın təxminən 3 000 il yaşı olduğunu göstərir. Üçüncü təbəqədəki ocaqlar isə təxminən 5 550 ilə 4 000 il əvvəlki dövrə təsadüf edir.

Tədqiqatçılar üçüncü təbəqədən insan qalıqları da əldə ediblər; bura təxminən 11 yaşında olan azı bir uşağa aid barmaq sümüyü və süd dişi daxildir. Hazırda ölüm səbəbini və ya bu iki sümüyün eyni uşağa aid olub-olmadığını müəyyən etmək üçün kifayət qədər sübüt olmasa da, bu kəşf mağaranın daha dərinliklərində əlavə qəbirlərin gizlənə biləcəyi ehtimalını artırır.

“Mağara 338” daimi məskunlaşma yeri kimi istifadə edilməsə də, minilliklər ərzində bura təkrarən qayıdılması bu məkanın qədim qruplar üçün mühüm əhəmiyyət kəsb etdiyini göstərir.

Tədqiqatçılar ümid edirlər ki, gələcək qazıntılar mağaranın necə istifadə edildiyi və insanların burada nə vaxt məskunlaşdığı barədə daha çox məlumat ortaya çıxaracaq.