Trampın "kuryer diplomatiyası": Müctəba Xamenei ilə görüş arxasında hansı gizli məqsədlər dayanır?

ABŞ və İran arasında uzun müddətdir davam edən soyuq müharibə və gərgin diplomatik proseslərdə gözlənilməz bir mərhələ başlayır. ABŞ Prezidenti Donald Trampın İranın yeni Ali Lideri Müctəba Xamenei ilə birbaşa təmas qurmaq istəyi geosiyasi mərkəzlərdə ciddi müzakirələrə yol açıb. Hazırda sui-qəsd riski səbəbindən gizli fəaliyyət göstərən İran lideri ilə danışıqların “poçt-kuryer” sistemi vasitəsilə aparılması prosesi daha da çətinləşdirir.

Politoloq Bəkir Həsənbəyli Yenicag.az-a Ağ Ev rəhbərinin bu qeyri-ənənəvi diplomatik gedişini və tərəflər arasında baş verən qapalı proseslərin pərdəarxasını təhlil edib:

“ABŞ Prezidenti Donald Tramp çərşənbə günü “Pod Force One” verilişinə verdiyi müsahibədə İranın Ali Lideri Müctəba Xamenei ilə görüşmək arzusunu dilə gətirib. Xatırladaq ki, Müctəba Xamenei fevralın 28-də ABŞ-İsrail koalisiyasının hava hücumları nəticəsində yaralandıqdan sonra ictimaiyyət qarşısında görünməyib. Bu hücumda onun atası  İranın keçmiş Ali Lideri Əli Xamenei və digər ailə üzvləri həlak olublar. Tramp qeyd edib ki, Müctəba Xamenei dolayısı ilə ABŞ-la aparılan danışıqlarda iştirak edir: “Onun gizli fəaliyyət göstərməsi sülh danışıqlarının günlərlə davam edən poçt göndərişləri prosesi ilə uzanmasına səbəb olur. Mən onunla hələ görüşmək şərəfinə nail olmamışam. İnanılan hekayələrə görə, o, bir çox fərqli məqamları qaçırır”.

Tramp çıxışı zamanı maraqlı bir detala da toxunub: “Deyirlər ki, qəbul edilən qərarlara dair son təsdiqi o verir; İranda bu, çox uzun müddətdir belədir. Əvvəl atası, indi isə o – güman edirəm ki, bu, hakimiyyətin varislik yolu ilə ötürülməsidir. Amma görünür ki, biz İranla kifayət qədər yaxşı münasibətlər qururuq. Bəli, onunla görüşmək istərdim. Hər şeyin necə olacağından asılı olaraq, yəqin ki, nə vaxtsa görüşəcəyik”.

Qeyri-ənənəvi yanaşması ilə tanınan Tramp rəqib hesab olunan ölkələrin liderləri ilə birbaşa və üzbəüz təmasları dəstəkləyir. O hesab edir ki, diplomatik ənənələri pozan bu cür yanaşma şəxsi münasibətlərin qurulmasına kömək edə və nəticədə ölkənin təhlükəsizliyini artıra bilər. ABŞ ilə İran arasında imzalanması gözlənilən anlaşma memorandumu Hörmüz boğazının yenidən açılmasına səbəb ola bilər ki, bu da benzin qiymətlərinin və inflyasiyanın yüksəlməsinə yol açan enerji təchizatı problemlərini yüngülləşdirər. Lakin bu prosesdə bir neçə dəfə uğursuz başlanğıclar olub. Buna qismən İranın mövqeyini dəyişməsi ilə bağlı iddialar, həmçinin ölkənin Ali Rəhbəri Müctəba Xameneiyə qarşı mümkün sui-qəsd riskindən yayınmaq məqsədilə istifadə etdiyi, günlərlə davam edən kuryer rabitə sistemi səbəb olub. Tramp isə bildirir ki, bu məsələdə tələsmir”.

Nurlan Cəfəri