İran üçün uzunmüddətli TƏHLÜKƏ: Siyasi manevrlər iqtisadi çöküşün qarşısını ala biləcəkmi?

“Nə açıq qalib var, nə də aydın məğlub”

Bu sözləri Yenicag.az-a açıqlamasında siyasi şərhçi Rəşad Bayramov deyib.

O bildirib ki, ABŞ və İran arasında yaranmış son hərbi gərginlik fonunda tərəflərin hər birinin özünü qalib kimi təqdim etməsi gözlənilən idi. Həm Vaşinqton, həm də Tehran beynəlxalq ictimaiyyətə və daxili auditoriyalarına uğur qazandıqları mesajını verməyə məcbur idilər. Lakin ümumi mənzərə daha mürəkkəb və çoxqatlıdır. Əslində bu qarşıdurmada nə açıq qalib, nə də aydın məğlub mövcuddur. Daha doğru yanaşma ondan ibarətdir ki, tərəflər müəyyən taktiki nailiyyətlər əldə etsələr də, strateji məqsədlərinə tam şəkildə çata bilməyiblər.

Hərbi aspektdən baxdıqda, ABŞ öz üstünlüyünü nümayiş etdirməyi bacardı. İranın bəzi strateji və hərbi obyektlərinə zərbələr endirməklə Vaşinqton texnoloji və əməliyyat imkanlarını ortaya qoydu. Buna baxmayaraq, bu üstünlük məhdud çərçivədə qaldı. ABŞ İranı əsas strateji kursunu dəyişməyə və ya geri çəkilməyə vadar edə bilmədi. Üstəlik, qarşıdurmanın uzanması Vaşinqton üçün daxili siyasi təzyiqləri artırdı və beynəlxalq nüfuzuna müəyyən dərəcədə mənfi təsir göstərdi.

Digər tərəfdən, İran hərbi baxımdan itkilərlə üzləşsə də, siyasi müstəvidə bəzi üstünlüklər əldə etdi. Ən vacib məqam odur ki, rejim öz sabitliyini qoruyub saxladı və daxili dağılma baş vermədi. İranın cavab reaksiyaları və müqavimət göstərmə qabiliyyəti onun zəif olmadığını nümayiş etdirdi. Bu isə həm ölkə daxilində ictimai rəyin səfərbər olunmasına, həm də regiondakı müttəfiq qüvvələrin, xüsusilə proksi elementlərin ruh yüksəkliyinə müsbət təsir göstərdi. Bundan əlavə, Tehran ABŞ-la birbaşa dialoq müstəvisinə çıxmaq imkanı əldə etdi ki, bu da onun özünü bərabər tərəf kimi təqdim etməsi baxımından əhəmiyyətli siyasi nəticədir.

Bununla belə, İranın üzləşdiyi problemlər də az deyil. Hərbi infrastrukturun zədələnməsi, iqtisadi vəziyyətin daha da ağırlaşması və sanksiyaların davam etməsi ölkənin uzunmüddətli dayanıqlığını sual altına qoyur. Enerji və nəqliyyat şəbəkələrinin hədəfə alınması isə iqtisadi bərpa imkanlarını məhdudlaşdırır. Bu səbəbdən, İran qısa müddətdə siyasi mövqeyini qorusa da, uzun perspektivdə zəifləmə ehtimalı ilə qarşı-qarşıyadır.

Ümumiləşdirərək demək olar ki, bu qarşıdurma tərəflərin hər birinə müəyyən üstünlüklər qazandırsa da, həlledici nəticə vermədi. ABŞ taktiki hərbi üstünlük əldə etdi, İran isə strateji baxımdan mövcudluğunu və müqavimət qabiliyyətini qorudu. Bu isə göstərir ki, münaqişə tam həll olunmayıb, sadəcə yeni mərhələyə keçib və gələcəkdə yenidən gərginliyin artması ehtimalı hələ də qalır.

Nəsimi Ələsgərli