Bir siqaretlə başlayan TƏHLÜKƏ: Məktəblərdə maarifləndirmə olmasa gələcəyimizi itirə bilərik...

Məktəblərdə şagirdlərin pis vərdişlərdən qorunması müasir dövrdə qlobal əhəmiyyət daşıyan məsələlərdən biridir.

Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının məlumatlarına əsasən, dünyada siqaret çəkənlərin böyük hissəsi bu vərdişi 18 yaşdan əvvəl qazanır. Bir çox ölkələrdə yeniyetmələrin 20–30%-i erkən yaşlarda alkoqolla tanış olur, Avropa regionunda isə 15–16 yaşlı şagirdlərin 15%-dən çoxu ən azı bir dəfə narkotik maddə ilə təmasda olub. Bu faktlar göstərir ki, problem təsadüfi deyil və erkən müdaxilə tələb edən ciddi sosial risk faktorudur.

Beynəlxalq təcrübə sübut edir ki, məktəb əsaslı profilaktik proqramlar real nəticələr verir. Məsələn, Amerika Birləşmiş Ştatlarında həyata keçirilən Drug Abuse Resistance Education (D.A.R.E.) proqramı bəzi regionlarda yeniyetmələr arasında narkotik istifadəsinin əhəmiyyətli dərəcədə azalmasına səbəb olmuşdur. Eyni zamanda Finlandiya və Norveç kimi ölkələrdə sosial bacarıqların inkişafına yönəlmiş məktəb proqramları zərərli vərdişlərin yayılma səviyyəsini aşağı salmışdır. Bu nümunələr göstərir ki, davamlı və sistemli maarifləndirmə uzunmüddətli müsbət təsir yaradır.

Maarifləndirmə tədbirləri formal mühazirələrlə məhdudlaşmamalıdır. İnteraktiv müzakirələr, real həyat nümunələri, rollu oyunlar və debatlar şagirdlərin mövzuya marağını artırır və onların şüurlu qərarvermə bacarığını formalaşdırır. Araşdırmalar interaktiv təlimlərin ənənəvi üsullardan daha effektiv olduğunu göstərir. Erkən profilaktika uşaqlarda psixoloji dayanıqlılıq yaradır, təzyiqlərə qarşı müqaviməti gücləndirir və sosial məsuliyyət hissini inkişaf etdirir. Bu isə gələcəkdə riskli davranışların azalmasına səbəb olur.

Bu sahədə məsuliyyət yalnız məktəblərin üzərinə düşmür. Dövlət qurumları proqramların hazırlanması və koordinasiyasında əsas rol oynayır, səhiyyə və hüquq-mühafizə orqanları isə tibbi və hüquqi maarifləndirməni təmin etməlidir. Məktəb rəhbərliyi, müəllimlər və xüsusilə psixoloqlar prosesin icraçı tərəfi kimi çıxış edir. Ailə isə uşağın davranış modelinin formalaşmasında ən güclü təsirə malikdir. Valideyn-məktəb əməkdaşlığı gücləndirilmədikcə, maarifləndirmə tədbirlərinin təsiri tam effekt verməz.

Nəticə etibarilə, məktəblərdə müntəzəm və planlı maarifləndirmə tədbirlərinin keçirilməsi strateji zərurətdir. Ən ideal model bu mövzuların dərs proqramına inteqrasiya olunması, həftəlik və ya aylıq davamlı sessiyalarla dəstəklənməsidir. Psixoloq və mütəxəssislərin iştirakı artırılmalı, valideynlərlə sistemli iş aparılmalı və dövlət səviyyəsində vahid strategiya hazırlanmalıdır. Sağlam gənclik sağlam gələcəyin təməlidir və bu istiqamətdə atılan hər addım cəmiyyətin davamlı inkişafına xidmət edir.

Sosial Təşəbbüs MMC, ekspert Emil Maqalov