İrandakı etirazlar "rəngli inqilab" ssenarisidir: "Ölkə vətəndaş müharibəsinə sürüklənir"

“İranda baş verən etirazların motivi kənar qüvvələrin ölkədə vəziyyəti ‘rəngli inqilab’ ssenarisinə keçirmək və ölkəni daxili vətəndaş müharibəsinə sürükləməkdir”.

Bu fikirləri Yenicag.az-a açıqlamasında politoloq Tural İsmayılov bildirib.

Politoloq İranda baş verən küçə etirazları və ölkə rəhbərinin etirazçılara münasibətini şərh edib:

“İran Prezidenti Məsud Pezeşkiyanın etirazçılara qarşı nümayiş etdirdiyi taktiki yanaşma və İrandakı mövcud vəziyyət, həm daxili siyasi konyunktura, həm də kənar müdaxilə faktorları baxımından bir neçə müstəvidə təhlil edilməlidir. Pezeşkiyanın hakimiyyətə gəlişi ilə səsləndirdiyi “milli dialoq” və etirazçılarla daha yumşaq rəftar çağırışları, əslində, illərdir yığılmış daxili gərginliyi sistemin içində əritmək və dövlətlə xalq arasındakı qırılmış etimad bağlarını qismən bərpa etmək cəhdidir. Lakin bu “xoş müraciət” tərzi hər nə qədər səmimi görünsə də, İranın mürəkkəb teokratik idarəetmə strukturunda icraedici hakimiyyətin imkanları ilə sistemin fundamental qırmızı xətləri arasında sıxılıb qalmış bir manevrdir.

İranda həqiqətən də ciddi bir daxili narazılıq dalğası mövcuddur; xüsusilə iqtisadi tənəzzül, milli valyutanın dəyərdən düşməsi və gənclərin sosial azadlıq tələbləri etirazların təbii hərəkətverici qüvvəsidir. Lakin qeyd etdiyiniz İran bayrağının yandırılması və ya strateji binalara hücumlar kimi radikal aksiyalar prosesin artıq sadəcə təbii narazılıq sərhədlərini aşdığını göstərən kritik siqnallardır. Analitik baxımdan bu cür təxribatçı hərəkətlər iki məqsədə xidmət edə bilər: birincisi, kənar güclər tərəfindən maliyyələşdirilən qrupların vəziyyəti ‘rəngli inqilab’ ssenarisinə keçirmək və ölkəni daxili vətəndaş müharibəsinə sürükləmək cəhdi; ikincisi, sistemi daha sərt tədbirlər görməyə məcbur edərək, beynəlxalq aləmdə İranın legitimliyini tamamilə sarsıtmaq”.

T. İsmayılov prezidentin etirazçılara qarşı münasibətinin dünyada İranın yaranmış repressiv imicini yumşaltmaq məqsədi daşıdığını qeyd edib:

“Pezeşkiyanın bu mərhələdə etirazçılarla “dialoq” tərəfdarı kimi çıxış etməsi, kənar müdaxilənin əsas arqumenti olan “repressiv aparat” imicini zəiflətmək məqsədi daşıyır. Əgər dövlət başçısı narazı kütləni sistemin daxilində dinləyə biləcəyini nümayiş etdirirsə, bu, kənardan idarə olunan radikal elementləri təcrid etmək üçün ən effektiv yoldur. Lakin bayraq yandıranların varlığı sübut edir ki, kənar müdaxilə ehtimalı sadəcə nəzəriyyə deyil, real fəaliyyətdir; çünki heç bir milli hərəkat öz dövlətinin simvolunu hədəf alaraq daxili həmrəylik qazana bilməz. Beləliklə, İrandakı mənzərə xalqın real problemlərindən qaynaqlanan legitim etirazlarla, bu enerjini İranın regional gücünü sındırmaq üçün istifadə etmək istəyən hibrid müharibə elementlərinin iç-içə keçmiş formasıdır. Pezeşkiyanın ‘xoş müraciəti’ bu iki qüvvəni bir-birindən ayırmaq üçün sonuncu strateji cəhd kimi qiymətləndirilə bilər”.

Nurlan Cəfəri