Paris Bakının biləyini bükə bilmədi – Fransa reallıqla hesablaşmağa başladı

Son aylarda Bakı ilə Paris arasında müşahidə olunan diplomatik təmaslar göstərir ki, uzun müddət gərgin və emosional fon üzərində qurulan münasibətlər indi daha praqmatik mərhələyə daxil olur.

Azərbaycan Prezidentinin köməkçisi – Prezident Administrasiyasının xarici siyasət məsələləri şöbəsinin müdiri Hikmət Hacıyevin Parisdə Fransa Prezidenti Emmanuel Makronun diplomatik müşaviri Emmanuel Bonne və fransalı həmkarlarla keçirdiyi görüş bu baxımdan xüsusi diqqət çəkir. Hikmət Hacıyevin açıqladığı kimi, bu təmas Prezident İlham Əliyevlə Prezident Emmanuel Makron arasında telefon danışığından sonra reallaşıb. Görüş zamanı ikitərəfli münasibətlər, eləcə də qarşılıqlı maraq doğuran regional və qlobal məsələlər ətrafında fikir mübadiləsi aparılıb.
Bu proses təsadüfi deyil. Bu, bir neçə il davam edən siyasi qarşıdurmanın nəticəsində yaranmış yeni reallığın qəbul edilməsidir. Əslində, bu gün baş verənlər sadəcə diplomatik istiləşmə yox, siyasi güc balansının dəyişməsinin məntiqi davamıdır.

Heydər Əliyev dövründən formalaşan dostluq xətti

Azərbaycan–Fransa münasibətləri heç vaxt sıfırdan başlamayıb. Hələ müstəqilliyin ilk illərində ulu öndər Heydər Əliyev Fransanı Azərbaycanın Qərb siyasətində əsas tərəfdaşlardan biri kimi görürdü. O dövrdə Paris Azərbaycanın beynəlxalq arenada mövqeyinin güclənməsində mühüm rol oynayan siyasi mərkəzlərdən biri idi.

Tarixən iki ölkə arasında həm siyasi, həm də mədəni əlaqələr mövcud olub. Azərbaycan ziyalılarının bir hissəsi təhsilini məhz Fransada almış, Avropa düşüncə modelini ölkəyə gətirmişdi. Bu əlaqələr sonrakı illərdə də davam etdi və xüsusilə 2000-ci illərin əvvəllərində münasibətlər yeni mərhələyə keçdi.

Yəni bir vaxtlar Bakı ilə Paris arasında münasibətlər qarşılıqlı hörmət və əməkdaşlıq üzərində qurulmuşdu. Bu xətt uzun müddət davam etdi və Fransa Azərbaycanın Avropadakı əsas tərəfdaşlarından biri sayılırdı.

II Qarabağ müharibəsi – münasibətlərin qırılma nöqtəsi

Hər şey 2020-ci ildə baş verən II Qarabağ savaşı ilə dəyişdi. Azərbaycan öz torpaqlarını hərbi və siyasi iradə ilə azad etdi və regionda yeni reallıq formalaşdırdı. Məhz bu reallıq Fransa ilə münasibətlərin kəskin şəkildə pisləşməsinə səbəb oldu.

Çünki həmin dövrdə Fransa açıq şəkildə Ermənistanın mövqeyini dəstəklədi və bu, Bakıda ciddi narazılıq doğurdu. Rəsmi Parisin parlamentində separatçı qurumla bağlı qəbul edilən qərarlar münasibətləri daha da gərginləşdirdi.

Ən mühüm məqam isə bu idi:
Azərbaycan geri çəkilmədi.

Bakı ilk dəfə Avropanın əsas dövlətlərindən birinə qarşı açıq və sərt siyasi mövqe nümayiş etdirdi. Bu, klassik diplomatik davranışdan fərqli olaraq, güc nümayişi idi. Azərbaycan göstərdi ki, milli maraqlar məsələsində kompromis yoxdur.

Paris təzyiq etdi, amma nəticə ala bilmədi

Sonrakı illərdə Fransa müxtəlif beynəlxalq platformalarda Azərbaycana qarşı siyasi təşəbbüslərlə çıxış etdi. BMT və digər təşkilatlarda Bakıya təzyiq göstərmək cəhdləri oldu. Lakin bu təşəbbüslərin əksəriyyəti nəticəsiz qaldı.

Bu fakt bir reallığı ortaya qoydu:

Fransa siyasi təzyiq alətlərindən istifadə etsə də, Azərbaycanın mövqeyini dəyişdirə bilmədi.

Əksinə, Azərbaycan regionda gücləndikcə Parisin təsir imkanları zəiflədi. Enerji layihələri, regional təhlükəsizlik məsələləri və yeni nəqliyyat marşrutları Bakını Qafqazın əsas geosiyasi aktoruna çevirdi.

Başqa sözlə desək, Fransa Azərbaycanın biləyini bükmək istədi, amma bunu bacarmadı.

Yeni reallıq: Fransa praqmatik siyasətə qayıdır

Bu gün müşahidə olunan diplomatik təmaslar – telefon danışığı, Paris görüşləri, beynəlxalq platformalarda qısa kontaktlar – hamısı eyni məntiqə xidmət edir.

Fransa artıq anlayır ki:

Azərbaycanı görməzlikdən gəlmək mümkün deyil.

Cənubi Qafqaz Avropa üçün enerji təhlükəsizliyi və geosiyasi sabitlik baxımından strateji regiondur. Azərbaycan isə bu regionun əsas siyasi və iqtisadi aktorudur. Bu səbəbdən Parisin Bakı ilə münasibətləri normallaşdırmaq istəyi rasional qərardır.

Analitik baxımdan bu, məğlubiyyət yox, məcburi uyğunlaşmadır.

Fransa anlayır ki, regionda yeni reallıq yaranıb və bu reallıqla işləməyən dövlət siyasi proseslərdən kənarda qalacaq.

Gələcək: münasibətlər emosiyadan yox, maraqdan idarə olunacaq

Fransa-Azərbaycan münasibətləri artıq əvvəlki kimi romantik diplomatiya üzərində qurulmayacaq. Bu münasibətlər bundan sonra yalnız maraq və güc balansı əsasında formalaşacaq.

Azərbaycan son illərdə bir şeyi sübut etdi:

Bu dövlət təzyiq qarşısında geri çəkilən ölkə deyil.

Fransa isə indi yeni mərhələyə uyğunlaşır. Dialoq məhz bu səbəbdən bərpa olunur.

Bu prosesin əsas məntiqi budur:

Paris Bakını dəyişdirə bilmədi.
İndi isə Paris özü dəyişir.

Aqil Ələsgər