Qərb niyə “Çin vaxtı”nı seçir? – Tükənən "amerikan arzusu"nun alternativi barədə bilmədiklərimiz

Qayser Nəvvab, xüsusi olaraq “Yeni Çağ” üçün

Hazırda bir ifadə var ki, getdikcə rəqəmsal şüuraltını zəbt edir. O, mədəni nəzəriyyənin dar çevrələrindən çıxaraq “TikTok”un sürətli estetikası və “Reddit”in düşüncəli müzakirələri arasında yayılmaqdadır. Bu cümlə həm sirli, həm də dərin məna daşıyır: “Sən mənim həyatımın Çin vaxtına rast gəldin”.

“Çin vaxtı”nda olmaq xüsusi bir psixoloji və sosial mövqeyi ifadə edir. Bu mövqe kollektiv dözümlülük, uzunmüddətli strateji səbr və “özünü reallaşdırmaq” naminə daimi tələskənlik əvəzinə, praqmatik sabitliyə üstünlük verən həyat tərzi ilə xarakterizə olunur.

Onilliklər boyu mədəni təsir bir istiqamətli idi. “Amerikan arzusu” – fərdi azadlıq, ağ hasarlı ev və daim “daha çox”a doğru hərəkət – qlobal ölçüdə əsas model sayılırdı. Lakin Qərb bu gün təkliyin artması, yaşayış xərclərinin sürətlə yüksəlməsi və siyasi parçalanma ilə üz-üzədir. Bu şəraitdə “Çin modeli” həyat tərzi cəlbedici bir alternativ kimi önə çıxır.

Kollektivin estetikası

“Instagram” və “TikTok” kimi platformalarda bu dəyişiklik “mənalı maddilik” və birgə rituallar prizmasından estetikləşdirilir. Məsələ artıq təkcə çay mərasimləri və ya ənənəvi Çin təbabətinin Qərb sağlamlıq dairələrində yayılması ilə məhdudlaşmır. Burada əsas olan “böyük ailə” ruhudur.

İnsanlar “süni klanlar” axtarırlar. Yəni dostlar və qonşular arasında Çin cəmiyyətinə xas sədaqət və maliyyə qarşılıqlı asılılığına bənzər münasibətlər qurulur. Eyni zamanda, “çiku” – çətinliyə qatlaşmaq, bu günü sıxıntı ilə keçib sabah üçün sabitlik yaratmaq fəziləti qəbul olunur.

Bu mədəni yönüm gənc qərblilərin məişət həyatında da aydın görünür. Bir neçə nəslin birlikdə yaşaması artıq zərurət deyil, resursları birləşdirmək və iqtisadi qeyri-sabitliyə qarşı qoruyucu mexanizm yaratmaq üçün düşünülmüş strategiya kimi seçilir. “Made in China” yazısı təkcə texnoloji məhsullarda deyil, sosial həyat modellərində də öz əksini tapır. “Çin vaxtı” həyatın konkret və maddi tərəflərinə diqqət deməkdir: süfrədəki yeməyin keyfiyyəti, yaşlıların sağlamlığı və gənclərin təhsil yolu. Bu həyat tərzində gözəllik “fövqəladə fərd”də deyil, “ümumi rifah”da axtarılır.

Peşəkar mühitdə dəyişiklik

Peşəkar dairələrdə də bu təsirin izləri görünür. Qərb korporativ mədəniyyətində üstünlük təşkil edən “dağıtmaq və yenidən qurmaq” anlayışı getdikcə “harmoniya” və mərhələli ustalıqla əvəz olunur. Çin texnologiya nəhənglərinə artan maraq Qərbdə “şanzhay” – yəni davamlı, mərhələli təkmilləşdirmə sənətinə hörmət yaradıb. Peşəkar baxımdan “Çin vaxtı”nda olmaq artıq “hər şeyi sındırmaq” yox, səbir və israrla uzunömürlü sistemlər qurmaq deməkdir. Bu yanaşma bir nəsil ərzində kənd təsərrüfatına əsaslanan iqtisadiyyatı qlobal supergücə çevirən metodologiyanı xatırladır.

Yeni mədəni istiqamət

“Sən mənim həyatımın Çin vaxtına düşdün” ifadəsi, əslində, bir xəbərdarlıq rolunu oynayır. Bu, insanın hazırda “yenidən qurulma” mərhələsində olduğunu, sosial spontanlıqdan çox daxili möhkəmlənməyə və xarici sabitliyə fokuslandığını bildirir. Bu, dərin düşüncə və evdaxili konsolidasiyanın dövrüdür.

Qərb institutlarına inam azaldıqca Konfutsi düşüncəsindəki valideynlərə hörmət, ictimai məsuliyyət və “orta yol” anlayışı sabitləşdirici təsir göstərir. Qədim müdrikliklə yüksək texnoloji səmərəliliyin birləşməsi rəqəmsal dövrün xaosuna daha tutarlı cavab təqdim edir.

Bu tendensiya həm də artan hörməti əks etdirir. Uzun illər Qərbdə Çin haqqında əsas narrativ “təqlid” üzərində qurulmuşdu. İndi isə rollar dəyişir. Qərblilər aidiyyət və məna tapmaq üçün Çin həyat tərzini mənimsəyirlər. Yaxın illərdə “Çin vaxtı” sadəcə keçici mərhələ yox, qlobal həyat tərzinin daimi hissəsinə çevrilə bilər. Bu, bir sintezdir: tənha olmadan müasir, atomlaşmadan iddialı olmaq yolu. İstər şəhərsalma sahəsində feng şuyun tətbiqi, istərsə də Qərb məhəllələrində Çin kollektiv dəyərlərinin inteqrasiyası olsun, mesaj aydındır: Şərq artıq təkcə coğrafi məkan deyil, bir düşüncə vəziyyətidir.

Müəllif haqqında: Qayser Nəvvab Asiya, Afrika və Latın Amerikasında əməkdaşlığı təşviq edən BRISD platformasının sədridir.

Yenicag.az