Soyuq qaranlıq maddənin isti olduğu MƏLUM OLDU: İllərdir yanlış bilinən doğru ÜZƏ ÇIXDI

Amerika universitetlərinin alimləri qaranlıq maddə ilə bağlı uzun müddətdir qəbul edilən ideyanı sual altına alırlar.

Yenicag.az xəbər verir ki, bununla bağlı araşdırmanın nəticəsi “Physical Review Letters” elmi jurnalında dərc olunub.

Qaranlıq maddənin erkən kainatda necə yarana biləcəyini yenidən nəzərdən keçirərək tədqiqat onun haradan gəldiyi və digər maddə formaları ilə necə qarşılıqlı təsir göstərə biləcəyi barədə mümkün izahların dairəsini genişləndirir.

Onilliklər boyu alimlər hesab edirdilər ki, qaranlıq maddə gənc kainatı dolduran güclü radiasiyadan ayrıldığı zaman mütləq soyuq olmalı idi. Bu proses “donma” adlanır. Soyuq qaranlıq maddə yavaş hərəkət edir və bu xüsusiyyət qalaktikaların və böyük miqyaslı kosmik strukturların formalaşması üçün vacib sayılırdı. Bu fərziyyəni yenidən nəzərdən keçirmək üçün tədqiqat qrupu kosmik tarixdə az araşdırılmış, lakin kritik bir mərhələyə – inflyasiyadan sonrakı “yenidən qızdırılma” dövrünə diqqət yetirib.

Yenidən qızdırılma zamanı kainat kosmik inflyasiyanın sonundan sonra sürətlə hissəciklərlə dolub. Alimlər qaranlıq maddənin bu enerjili dövrdə necə yarana biləcəyini və bunun sonrakı davranışına nə demək olduğunu araşdırıblar.

“Ən sadə qaranlıq maddə namizədi 40 ildən çox əvvəl rədd edildi, çünki o, qalaktika ölçüsündə strukturları formalaşdırmaq əvəzinə, məhv edərdi”, – deyə professor Keyz Oliv bildirib.

Keçmişdə neytrino kimi sürətlə hərəkət edən hissəciklər rədd edilirdi, çünki onların yüksək sürəti erkən kainatda maddəni hamarlayaraq qalaktikaların formalaşmasının qarşısını alardı. Buna görə də onilliklər boyu soyuq qaranlıq maddə üstün izah sayılırdı.

Yeni tədqiqat göstərir ki, qaranlıq maddənin mütləq soyuq başlamasına ehtiyac yoxdur. Alimlər sübut ediblər ki, qaranlıq maddə hissəcikləri digər maddədən ayrılarkən hələ də ultrarelativistik, yəni son dərəcə isti ola bilər, lakin qalaktikalar formalaşmazdan əvvəl kifayət qədər yavaşlaya bilər. Bunun işləməsinin səbəbi birbaşa yenidən qızdırılma ilə bağlıdır: kainat genişləndikcə hissəciklərin soyuması üçün kifayət qədər vaxt yaranır.

Komanda bu nəticələr əsasında qaranlıq maddə hissəciklərinin necə aşkar edilə biləcəyini araşdırmağı planlaşdırır.