Şuşa Bəyannaməsi: Türk dünyasının geosiyasi oyun qaydalarını dəyişən sənəd - Aqil Ələsgər yazır

Azərbaycan-Türkiyə münasibətləri artıq klassik diplomatik əməkdaşlıq çərçivəsini çoxdan aşmış vəziyyətdədir. Bu gün ortaya çıxan mənzərə sadəcə iki qardaş ölkənin yaxınlığı deyil, Avrasiya coğrafiyasında yeni güc mərkəzinin formalaşmasıdır.

Bir vaxtlar mərhum Heydər Əliyevin səsləndirdiyi “Bir millət, iki dövlət” ifadəsi daha çox tarixi, mədəni və mənəvi yaxınlığı simvolizə edirdi. Lakin son illərdə baş verən hadisələr göstərdi ki, bu fəlsəfə artıq yeni mərhələyə keçib. Bu gün Ankara və Bakı arasında münasibətlər strateji tərəfdaşlıqdan da irəli gedərək faktiki müttəfiqlik səviyyəsinə yüksəlib.

Şuşa Bəyannaməsi: Qafqazın NATO-suz təhlükəsizlik formulu

2021-ci ildə Qarabağın mədəni paytaxtı Şuşada imzalanan Şuşa Bəyannaməsi bir çox ekspert tərəfindən XXI əsrin Qafqaz təhlükəsizlik arxitekturasının əsas sənədi kimi qiymətləndirilir. Sənədin ən mühüm tərəfi ondan ibarətdir ki, tərəflərdənbirinə yönələn təhdid digərinə yönəlmiş təhlükə kimi qəbul edilir. Bu, beynəlxalq münasibətlər dilində sadəcə dostluq deyil, faktiki kollektiv müdafiə mexanizmi deməkdir. Başqa sözlə, Şuşa Bəyannaməsi Azərbaycan-Türkiyə əlaqələrini emosional qardaşlıq müstəvisindən çıxarıb strateji təhlükəsizlik sisteminə çevirib.

44 günlük müharibə yeni dövrün başlanğıcı oldu

2020-ci ildəki Vətən müharibəsi yalnız Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpası ilə nəticələnmədi, eyni zamanda Türkiyə-Azərbaycan hərbi əməkdaşlığının effektivliyini bütün dünyaya nümayiş etdirdi. Türkiyə istehsalı olan “Bayraktar” pilotsuz uçuş aparatları, ortaq hərbi planlaşdırma və illərlə keçirilən birgə təlimlər göstərdi ki, iki ölkənin orduları artıq eyni hərbi doktrinanın müxtəlif hissələri kimi fəaliyyət göstərə bilir. Bu gün Azərbaycan Ordusunun strukturunda NATO standartlarına uyğunlaşmanın əsas istiqamətlərindən biri məhz Türkiyə modeli hesab olunur.

Bakı-Ankara xətti təkcə hərbi güc deyil

Məsələnin digər vacib tərəfi iqtisadi inteqrasiyadır. Bakı-Tbilisi-Ceyhan, TANAP, Bakı-Tbilisi-Qars kimi layihələr sadəcə enerji və nəqliyyat layihələri deyil, bunlar Avrasiyanın geosiyasi xəritəsini dəyişdirən strateji arteriyalardır. Xüsusilə Orta Dəhlizin əhəmiyyətinin artdığı bir dövrdə Azərbaycan və Türkiyə Çin ilə Avropa arasında uzanan yeni logistika magistralının əsas oyunçularına çevrilirlər. Bu isə iki ölkəyə yalnız regional deyil, qlobal təsir imkanları qazandırır.

Əliyev-Ərdoğan faktoru

Beynəlxalq münasibətlərdə lider amili hər zaman vacib olub. Prezident İlham Əliyev və Prezident Rəcəb Tayyib Ərdoğan arasında formalaşan yüksək səviyyəli siyasi etimad son illərin ən mühüm geosiyasi faktorlarından biri hesab edilir. Məhz bu siyasi iradə sayəsində dövlət institutları arasında koordinasiya sürətlənib, böyük layihələr qısa müddətdə həyata keçirilib və regional böhranlara qarşı ortaq mövqe formalaşıb. Bir çox analitiklərin fikrincə, Ankara-Bakı münasibətlərinin bugünkü səviyyəyə çatmasının arxasında duran əsas qüvvə məhz bu strateji liderlik sinerjisidir.

Türk dünyası üçün yeni model

Ən diqqətçəkən məqam isə budur ki, Azərbaycan-Türkiyə modeli artıq ikitərəfli münasibətlər çərçivəsini aşaraq Türk dünyası üçün nümunəyə çevrilir. Türk Dövlətləri Təşkilatı daxilində son illərdə müşahidə olunan fəallıq təsadüfi deyil. Qazaxıstan, Özbəkistan və Qırğızıstan kimi ölkələr Ankara-Bakı tandeminin yaratdığı sinerjiyə baxaraq əməkdaşlığın yalnız mədəni deyil, iqtisadi, logistika və təhlükəsizlik sahələrində də mümkün olduğunu görürlər. Bu baxımdan Bakı-Ankara oxu Türk Dövlətləri Təşkilatının lokomotivi rolunu oynayır.

Nəticə etibarilə, “Bir millət, iki dövlət” fəlsəfəsi bu gün sadəcə siyasi şüar deyil; Cənubi Qafqazdan Mərkəzi Asiyaya, yəni Türkistana qədər uzanan geniş coğrafiyada yeni geosiyasi reallığın əsas formuluna çevrilməkdədir.

Çünki biz birlikdə güclüyük!