"Trampın dəyərini bilin": ABŞ vitse-prezidentindən İsrail hökumətinə ultimatum

“Cey Di Vens bəzi israilli siyasətçilərin ABŞ prezidenti Donald Trampa qarşı sərt ritorikasını strateji səhv kimi qiymətləndirir.”

Bu sözləri Yenicag.az-a açıqlamasında politoloq Rəşad Bayramov bildirib.

Politoloq ABŞ vitse-prezidenti Cey Di Vensin Trampı tənqid edən israilli həmkarlarına qarşı səsləndirdiyi sərt bəyanatı şərh edərək bildirib ki, vitse-prezident bu açıqlamasında israillilərin Trampın göstərdiyi dəstəyə qarşı açıq hörmətsizlik etdiyini vurğulayıb:

“Bu bəyanatın ən diqqətçəkən tərəfi ondan ibarətdir ki, Cey Di Vens ABŞ–İsrail münasibətlərinin adətən ictimaiyyət qarşısında səsləndirilməyən bir reallığını açıq şəkildə ifadə edib. ABŞ vitse-prezidenti faktiki olaraq xatırladır ki, İsrailin təhlükəsizlik arxitekturasının əsas dayağı ABŞ-dır və bu dəstək yalnız siyasi bəyanatlarla deyil, hərbi, maliyyə və diplomatik mexanizmlərlə təmin olunur.

Vensin sözlərində iki mühüm məqam diqqəti cəlb edir. Birincisi, o, bəzi israilli siyasətçilərin ABŞ prezidenti Donald Trampa qarşı sərt ritorikasını strateji səhv kimi qiymətləndirir. Burada söhbət şəxslərdən deyil, dövlət maraqlarından gedir. Beynəlxalq münasibətlərdə müttəfiqlik emosiyalara deyil, qarşılıqlı maraqlara söykənir. Əgər bir dövlətin təhlükəsizlik sistemində başqa bir dövlət həlledici rol oynayırsa, həmin münasibətlərin qorunması rasional siyasi davranış hesab olunur.”

R.Bayramov İsrailin hərbi arsenalının əsas hissəsinin ABŞ tərəfindən təmin edilməsi məsələsinin illərdir qapalı şəkildə etiraf edildiyini qeyd edib:

“İkinci və daha maraqlı məqam isə ABŞ dəstəyinin miqyası ilə bağlıdır. Vensin İsrailin müdafiə silahlarının böyük hissəsinin Amerika tərəfindən təmin edildiyinə dair bəyanatı, əslində, uzun illərdir müzakirə olunan bir həqiqətin siyasi səviyyədə etirafıdır. Bu, göstərir ki, ABŞ-ın İsrailə dəstəyi sadəcə diplomatik bir seçim deyil, bu, eyni zamanda İsrailin təhlükəsizlik konsepsiyasının ayrılmaz hissəsidir. Məhz buna görə də Vaşinqtonda administrasiyalar dəyişsə belə, İsrailə dəstəyin əsas konturları böyük ölçüdə qorunub saxlanılır.

Bəyanatın digər maraqlı tərəfi Trampın “İsrail xalqına rəğbət bəsləyən yeganə dövlət başçısı” kimi təqdim edilməsidir. Əslində, beynəlxalq münasibətlər prizmasından baxdıqda dövlətlərarası əlaqələr sevgi və ya simpatiya üzərində deyil, öhdəliklər və maraqlar üzərində qurulur. Dövlət başçılarının şəxsi münasibətləri müəyyən rol oynaya bilər, lakin strateji tərəfdaşlığın əsasında geosiyasi hesablamalar dayanır. Bu baxımdan Trampın İsrailə münasibəti şəxsi rəğbət kimi təqdim edilsə də, ABŞ siyasətində İsrailin xüsusi mövqeyi daha çox institusional və strateji xarakter daşıyır.

Vensin açıqlaması həm də ABŞ daxilində İsraillə bağlı yanaşmalarda müəyyən dəyişikliklərin müşahidə olunduğunu göstərir. Əvvəllər Vaşinqtondan İsrail hökumətinə ünvanlanan tənqidlər adətən daha ehtiyatlı formada səslənirdisə, indi bəzi amerikalı rəsmilər açıq şəkildə bildirirlər ki, müttəfiqlik münasibətləri birtərəfli məsuliyyət anlamına gəlmir. Yəni ABŞ hərbi və siyasi dəstək göstərirsə, qarşı tərəfdən də strateji koordinasiya və siyasi məsuliyyət gözləyir.

Təbii ki, bu bəyanat ABŞ-ın İsrailə dəstəkdən imtina edəcəyi anlamına gəlmir. Bu, daha çox indiyə qədər verilən dəstəyin əhəmiyyəti ilə bağlı bir xatırlatma cəhdidir. Vensin sözləri göstərir ki, Vaşinqtonda bəzi dairələr İsrailə dəstəyin davam etməsini vacib saysalar da, bunun qarşılıqlı hörmət və koordinasiya prinsipləri əsasında həyata keçirilməsini tələb edirlər. Bu isə ABŞ–İsrail münasibətlərində gələcək dövrdə daha açıq və tələbkar dialoqun formalaşa biləcəyindən xəbər verir.”

Qeyd edək ki, ABŞ vitse-prezidenti Cey Di Vens mediaya müsahibəsində İsraili sərt tənqid etmiş, israilli həmkarlarının ABŞ–İran müqaviləsinə görə Trampı tənqid etmələrini qınamışdı.

Nurlan Cəfəri