Bu günədək anlaşılmayan ŞÜUR: Tədqiqatçılar təfəkkür probleminin həllinə yaxınlaşırlar

Şüur uzun müddətdir ki, elmin ən çətin tapmacalarından biri kimi təsvir edilir. Tədqiqatçılar hələ də fiziki beyin toxumasının düşüncələrə, emosiyalara və subyektiv təcrübələrə necə yol açdığını tam anlamırlar. Transkranial fokuslanmış ultrasəs kimi tanınan nisbətən yeni texnologiya, bu sirri daha birbaşa araşdırmaq üçün güclü bir yol təqdim edə bilər.

Yenicag.az xəbər verir ki, bu sahə ilə bağlı yeni araşdırmanın nəticəsi “Neuroscience” eli jurnalında dərc olunub.

Texnologiyanın bir neçə ildir mövcud olmasına baxmayaraq, o hələ neyrologiya tədqiqatlarında standart alətə çevrilməyib. İndi Massaçusets Texnologiya İnstitutunun (MTİ) iki tədqiqatçısı bu texnikadan istifadə ediblər.

“Transkranial fokuslanmış ultrasəs sağlam subyektlərdə beynin müxtəlif hissələrini əvvəllər mümkün olmayan yollarla stimullaşdırmağa imkan verəcək. Bu, təkcə tibb və ya fundamental elm üçün deyil, həm də şüurun “çətin problemi”ni həll etmək üçün faydalı ola biləcək bir alətdir. O, beyində ağrı hissini, görmə hissini və ya hətta insan düşüncəsi qədər mürəkkəb bir şeyi yaradan neyron dövrələrinin harada olduğunu araşdıra bilər”, – deyə məqalənin həmmüəllifi Daniel Friman bildirib.

Digər beyin stimullaşdırma metodlarından fərqli olaraq, transkranial fokuslanmış ultrasəs cərrahiyyə tələb etmir. O, transkranial maqnit və ya elektrik stimullaşdırılması kimi texnikalarla müqayisədə beynin daha dərin nahiyələrinə daha böyük dəqiqliklə çata bilir.

İnsan beynini anlamaq xüsusilə çətindir, çünki tədqiqatçılar, adətən, sağlam insanlar üzərində invaziv (cərrahi müdaxilə tələb edən) üsullarla təcrübə apara bilmirlər. Neyrocərrahiyyədən kənarda alimlərin dərin beyin strukturlarını araşdırmaq üçün məhdud seçimləri var. MRT və ultrasəsin müxtəlif formaları kimi görüntüləmə vasitələri anatomiyanı göstərə bilir, elektroensefaloqramma (EEQ) isə beyindəki elektrik siqnallarını qeydə alır. Lakin bu üsullar fəaliyyətə birbaşa təsir etmək əvəzinə, əsasən, onu müşahidə edir.

Transkranial fokuslanmış ultrasəs isə fərqli işləyir. O, kəllə sümüyündən akustik dalğalar göndərir və onları bəzən cəmi bir neçə millimetr enində olan dəqiq hədəfə fokuslayır. Bu, tədqiqatçılara beynin xüsusi bölgələrini stimullaşdırmağa və nəticələri müşahidə etməyə imkan verir ki, bu da onu diqqətlə idarə olunan eksperimentlər üçün perspektivli alətə çevirir.

Bu texnologiyanın ən vacib üstünlüklərindən biri beyindəki səbəb-nəticə əlaqələrini müəyyənləşdirməyə kömək etmək qabiliyyətidir. Mövcud şüur tədqiqatlarının çoxu insanlar vizual stimulları qəbul edərkən və ya dərketmə ilə bağlı tapşırıqları yerinə yetirərkən beyin fəaliyyətini müşahidə etməyə əsaslanır. Bu tədqiqatlar korrelyasiyaları (əlaqələri) üzə çıxarsa da, beyin siqnalının şüurlu təcrübə yaratdığını, yoxsa sadəcə onu izlədiyini hər zaman göstərmir.

Tədqiqatçılar öz məqalələrində bu texnologiyanın şüurla bağlı iki geniş nəzəriyyəni yoxlamaq üçün necə istifadə edilə biləcəyini qeyd edirlər:

Koqnitivist yanaşma: Şüurlu təcrübənin mühakimə yürütmə, refleks və beynin müxtəlif hissələrindən gələn məlumatların inteqrasiyası kimi yüksək səviyyəli zehni proseslərdən asılı olduğunu iddia edir. Bu baxış çox vaxt frontal korteksin (alın payı) rolunu vurğulayır.

Qeyri-koqnitivist yanaşma: Şüurun mürəkkəb koqnitiv mexanizm tələb etmədiyini irəli sürür. Əvəzində, xüsusi beyin fəaliyyəti nümunələri birbaşa müəyyən təcrübələr yarada bilər. Bu baxımdan, şüur, korteksin arxa hissələri və ya daha dərin subkortikal strukturlar da daxil olmaqla, daha lokal beyin bölgələrində yarana bilər.

Görmə stimullarından istifadə edilən eksperimentlər şüurlu qavrayış üçün hansı beyin nahiyələrinin tələb olunduğunu müəyyənləşdirməyə kömək edə bilər. Bənzər yanaşmalar şüurlu təcrübənin digər fundamental komponenti olan ağrıya da tətbiq edilə bilər. Məsələn, insanlar ağrını şüurlu şəkildə hiss etməzdən əvvəl əllərini isti səthdən çəkirlər. Bu, ağrı hissinin, əslində, harada və necə yarandığı sualını doğurur.