Mehriban Əliyevanın çıxışındakı strateji mesajlar: Azərbaycanın yeni rəqəmsal doktrinasının PƏRDƏARXASI – Aqil Ələsgər yazır

Dünya artıq yeni texnoloji dövrə qədəm qoyub. Bir neçə il əvvəl gələcəyin texnologiyası hesab olunan süni intellekt bu gün dövlətlərin iqtisadi inkişafına, təhlükəsizliyinə və hətta geosiyasi mövqeyinə təsir edən əsas amillərdən birinə çevrilib. Artıq ölkələrin gücü təkcə hərbi imkanları və təbii sərvətləri ilə deyil, rəqəmsal infrastrukturu, məlumat təhlükəsizliyi və innovasiya potensialı ilə də ölçülür.

Azərbaycan da bu proseslərdən kənarda qalmaq niyyətində deyil. Birinci vitse-prezident Mehriban Əliyevanın sədrliyi ilə keçirilən Rəqəmsal İnkişaf Şurasının ilk iclasında səslənən fikirlər göstərir ki, ölkədə rəqəmsallaşmaya artıq ayrıca bir layihə kimi yox, uzunmüddətli dövlət strategiyasının ayrılmaz hissəsi kimi baxılır.

Məqsəd texnologiya deyil, inkişafdır

Mehriban Əliyeva çıxışında diqqəti əsas hədəfə yönəltdi:

“Bizim məqsədimiz yalnız yeni texnologiyaları tətbiq etmək deyil, eyni zamanda, ölkə iqtisadiyyatına güclü təkan verilməsi, yeni müasir innovasiya ekosisteminin formalaşdırılması, yerli və xarici investisiyaların ölkəyə cəlb olunması, yerli startaplara dəstək göstərilməsi və daha səmərəli dövlət idarəetmə sisteminin yaradılmasıdır.”

Bu fikirdən də görünür ki, söhbət sadəcə yeni proqram təminatlarının və ya elektron xidmətlərin tətbiqindən getmir. Məqsəd rəqəmsal iqtisadiyyatın formalaşdırılması, innovasiyanın təşviqi və dövlət idarəçiliyinin daha çevik modelə keçirilməsidir.

Azərbaycan uzun illər enerji resursları hesabına iqtisadi inkişafını təmin edib. İndi isə qarşıda duran əsas vəzifələrdən biri bilik və texnologiyaya əsaslanan iqtisadiyyat qurmaqdır. Bu isə yalnız müasir texnologiyaların tətbiqi ilə deyil, həmin texnologiyaların ölkə daxilində inkişaf etdirilməsi ilə mümkündür.

Süni intellekt artıq təhlükəsizlik məsələsidir

Çıxışın ən diqqətçəkən məqamlarından biri süni intellektin milli təhlükəsizlik kontekstində qiymətləndirilməsi oldu.

Mehriban Əliyeva bildirdi ki, “Süni intellekt artıq gələcəyin deyil, bu günün əsas inkişaf amilidir. Eyni zamanda, süni intellektin dövlətlərin təhlükəsizliyinin təmin edilməsində rolu artmaqdadır və artıq mərkəzi yer tutur”.

Bu, əslində, dünyada baş verən proseslərin real qiymətləndirilməsidir. Müasir münaqişələr göstərir ki, üstünlüyü yalnız silah müəyyən etmir. İnformasiyanın emalı, pilotsuz sistemlərin idarə olunması, kibermüdafiə, dezinformasiyaya qarşı mübarizə və qərarların operativ qəbulu artıq süni intellekt texnologiyalarına söykənir.

Azərbaycanın bu sahəni milli təhlükəsizliyin tərkib hissəsi kimi qiymətləndirməsi də məhz bu reallıqdan irəli gəlir.

Rəqəmsallaşma yeni risklər də yaradır

Texnologiyanın inkişafı imkanlarla yanaşı, yeni təhlükələr də formalaşdırır.

Birinci vitse-prezident bununla bağlı qeyd etdi ki,“Sirr deyil ki, dünyanın aparıcı dövlətlərində süni intellektin inkişafı gözlənilən proqnozlardan daha sürətli gedir və bu, öz növbəsində həm yeni imkanlar, eyni zamanda, yeni təhlükələr yaradır. Biz yeni çağırışlara, xüsusilə kibertəhlükəsizlik və informasiya təhlükəsizliyi sahəsində olan və yaranan risklərə hazır olmalıyıq”,

Bu xəbərdarlıq təsadüfi deyil. Dövlət xidmətlərinin rəqəmsallaşması, elektron məlumat bazalarının genişlənməsi və süni intellekt həllərinin tətbiqi kibertəhlükəsizlik məsələsini daha da aktuallaşdırır.

Bu baxımdan, rəqəmsal inkişaf yalnız yeni texnologiyaların tətbiqi deyil, həm də həmin sistemlərin etibarlı şəkildə qorunması deməkdir.

Milli maraqlar əsas prinsipdir

Mehriban Əliyeva çıxışında bir mühüm məqama da toxundu:

“Məqsədimiz Azərbaycanı rəqəmsal inkişaf və süni intellekt sahələrində regionun aparıcı dövlətlərindən birinə çevirməkdir. Biz xarici, beynəlxalq təcrübəni öyrənməli, uğurlu modellərdən istifadə etməliyik. Lakin bütün qərarlar Azərbaycanın milli maraqlarına və ehtiyaclarına cavab verən amillərə əsasən qəbul olunmalıdır”.

Bu yanaşma Azərbaycanın rəqəmsal inkişaf siyasətinin əsas fəlsəfəsini ortaya qoyur. Dünyanın uğurlu təcrübəsindən yararlanmaq vacibdir. Ancaq hər bir model ölkənin hüquqi sistemi, təhlükəsizlik maraqları və cəmiyyətin xüsusiyyətləri nəzərə alınmaqla tətbiq edilməlidir.

Başqa sözlə, Azərbaycan rəqəmsal transformasiyanı milli suverenlik prinsipi üzərində qurmağa çalışır.

Əsas məsələ insan kapitalıdır

İnfrastruktur qurmaq mümkündür. Qanunlar qəbul etmək də mümkündür. Ancaq bütün bunları idarə edəcək mütəxəssislər yetişdirilmədən rəqəmsal inkişaf davamlı ola bilməz.

STEAM layihələri, rəqəmsal bacarıqlar proqramları və süni intellekt üzrə kadr hazırlığına verilən önəm də məhz bu zərurətdən irəli gəlir.

Çünki gələcəyin rəqabəti yalnız texnologiyalar arasında deyil, həmin texnologiyaları yaradan beyinlər arasında olacaq.

Qısacası, Rəqəmsal İnkişaf Şurasının ilk iclası göstərdi ki, Azərbaycan üçün süni intellekt və rəqəmsallaşma sadəcə müasir texnologiyaların tətbiqi deyil. Bu, iqtisadiyyatın yenilənməsi, dövlət idarəçiliyinin təkmilləşdirilməsi, kibertəhlükəsizliyin gücləndirilməsi və milli maraqların qorunmasına hesablanmış strateji kursdur.

Bugünkü qlobal rəqabətdə texnologiyanı izləyən ölkələr deyil, onu inkişaf etdirən dövlətlər söz sahibi olur. Azərbaycanın qarşısına qoyduğu hədəf də məhz bu sırada yer almaqdır.

Aqil Ələsgər