Qlobal ticarətin güc mərkəzi dəyişir: Çin “Açıq bazar”la Qərbi küncə sıxışdırır

Qayser Nəvvab, xüsusi olaraq “Yeni Çağ” üçün

2025-ci ildə Çinin idxalı rekord səviyyəyə – 18,48 trilyon yuana çatıb.

Uzun illər Çin iqtisadiyyatı, əsasən, güclü ixracla tanınırdı. Ancaq 2025-ci ilin rəqəmləri göstərir ki, bu yanaşma artıq dəyişib. Bu gün Çinin idxalı da onun ixracı qədər vacib rol oynayır. Güclənən daxili bazar və yenilənən sənaye Çin iqtisadiyyatını qlobal artım üçün əsas amillərdən birinə çevirib.

Tələb haradan yaranır?

18,48 trilyon yuanlıq idxal təsadüfi deyil. Bu rəqəm Çinin istehsal gücünü təmin etmək üçün lazımdır. 2025-ci ildə maşın və avadanlıq istehsalı üzrə ixrac 16,03 trilyon yuan olub. Bu, əvvəlki ilə nisbətən 9,2% artım deməkdir və ümumi ixracın təxminən 60%-ni təşkil edir.

Bu istehsal üçün Çin çoxlu enerji, xammal və yüksək texnologiyalı hissələr idxal edir. Yəni Çin artıq sadəcə ucuz məhsul istehsal etmir. O, daha mürəkkəb və dəyərli məhsullar hazırlamaq üçün keyfiyyətli aralıq mallar alır.

Məlumatlar da bunu təsdiqləyir:

• 2025-ci ilin ilk 10 ayında aralıq məhsulların ticarəti 9,7% artıb;
• Aralıq malların ticarətdə payı 2015-ci ildə 42%, 2025-ci ildə isə 46% olub;
• İstehlak mallarının payı isə 37%-dən 31%-ə düşüb.

Bu o deməkdir ki, Çin hazır məhsul almaqdansa, istehsal üçün lazım olan əsas materialları və texnologiyaları alır.

Özəl şirkətlərin rolu

2025-ci ildə ticarətin əsas yükünü özəl şirkətlər daşıyıb. Artıq təkcə dövlət şirkətləri deyil, çevik və sürətli özəl biznes də idxal və ixracda ön plana çıxır.

Eyni zamanda, Çin ticarətdə daha çox Qlobal Cənub ölkələrinə yönəlib:

• ASEAN ölkələrinə ixrac 14,6% artıb;
• Afrika ilə ticarət 26,3% yüksəlib.

Bu artım investisiyalarla bağlıdır. 2025-ci ilin yanvar–noyabr aylarında Çinin xaricə qoyduğu qeyri-maliyyə investisiyaları 1,13 trilyon yuan olub və bu göstərici 7,5% artıb.

Bu model istismara deyil, qarşılıqlı inkişafa əsaslanır. Qərb bazarları qeyri-sabit olduğu vaxtda Çin bir çox inkişaf etməkdə olan ölkələr üçün vacib ticarət tərəfdaşı olub.

Bugünkü qlobal mənzərə

2026-cı ilin əvvəlində dünya ticarəti çətin dövrdən keçir. Azad ticarət qaydaları əvvəlki kimi sabit deyil. Belə bir vaxtda Çinin həm ixracı 6,1% artırması, həm də rekord səviyyədə idxal etməsi qlobal iqtisadiyyat üçün müsbət siqnaldır.

Redaksiyadan: Müəllif Qayser Nəvvab Asiya, Afrika və Latın Amerikasında əməkdaşlığı təşviq edən BRISD platformasının sədridir.