Avtoritar idarəçiliyin sonu ya beynəlxalq hüququn iflası? - Qərb mətbuatı Maduronun həbsini necə qarşıladı?

Qərb mətbuatı Venesuela Prezidenti Nikolás Maduronun həbs edildiyi barədə yayılan məlumatları ehtiyatlı, lakin sərt tonla işıqlandırıb.

Yenicag.az xəbər verir ki, aparıcı qəzet və jurnallar hadisəni bir tərəfdən Venesuelada uzunmüddətli siyasi böhranın mümkün nəticəsi kimi təqdim etsə də, digər tərəfdən beynəlxalq hüquq, dövlət suverenliyi və güc tətbiqi ilə bağlı ciddi suallar qaldırıb.

“The Guardian“ yazır ki, Maduronun həbsi barədə xəbərlər Venesuelada avtoritar idarəçiliyin sonu kimi görünə bilər, lakin prosesin necə aparılması əsas problemdir. Qəzet vurğulayıb ki, fəaliyyət göstərən dövlət başçısının xarici gücün təsiri ilə saxlanılması beynəlxalq hüquq baxımından təhlükəli presedent yaradır və Latın Amerikasında yeni qeyri-sabitlik dalğasına səbəb ola bilər.

“Le Monde“ hadisəni “Venesuela böhranının dramatik mərhələsi” kimi təqdim edib. Nəşr yazır ki, Qərb ictimai rəyində Maduronun həbsi avtoritar idarəçiliyin nəticəsi kimi qəbul edilsə də, Avropa paytaxtlarında əsas narahatlıq hüquqi mexanizmlərin kənara qoyulması ilə bağlıdır.

“Der Spiegel“ qeyd edir ki, Maduronun həbsi barədə məlumatlar ABŞ-ın Latın Amerikasında güc siyasətinə qayıtdığı təəssüratını yaradır. Alman jurnalı yazır ki, bu addım Qərbin illərdir müdafiə etdiyi “qaydalara əsaslanan beynəlxalq nizam” anlayışı ilə ziddiyyət təşkil edir.
“El País“ İspaniya və Latın Amerikası ölkələrində reaksiyaların bölündüyünü bildirir. Qəzet yazır ki, bir qrup Maduronun həbsi xəbərini “ədalətin gec də olsa yerini tapması” kimi qiymətləndirir, digər qrup isə bunun regionda daha dərin xaosa yol aça biləcəyindən ehtiyat edir.
“Financial Times“ isə hadisəyə iqtisadi aspektdən yanaşır. Nəşr vurğulayır ki, Maduronun taleyi ilə bağlı qeyri-müəyyənlik Venesuelanın neft sektoru, enerji bazarları və xarici investisiyalar üçün ciddi risklər yaradır.

Hadisə ilə bağlı avropalı dövlət rəhbərləri də açıqlamalar verib və mövqelər əsasən ehtiyatlı və hüquq yönümlü olub.

İspaniyanın baş naziri Pedro Sánchez, Maduronun həbsi barədə yayılan məlumatlara münasibət bildirərək deyib ki, “beynəlxalq böhranlar hüquq çərçivəsində həll olunmalıdır”. O, Venesuelada vəziyyətin yalnız siyasi dialoq və beynəlxalq hüquqa hörmət yolu ilə normallaşa biləcəyini vurğulayıb.

Fransa Prezidenti Emmanuel Macron isə açıqlamasında Latın Amerikasında zorakılıq və zor tətbiqi ehtimalından narahatlıq ifadə edib. Macron bildirib ki, Venesuelada baş verənlər Avropa üçün əsasən regional sabitlik və beynəlxalq hüquq məsələsidir.

Almaniya kansleri Olaf Scholz məsələ ilə bağlı verdiyi açıqlamada bütün tərəfləri gərginliyi artıracaq addımlardan çəkinməyə çağırıb. Scholz vurğulayıb ki, “hətta ən ağır siyasi böhranlar belə hüquqi çərçivədən kənarda həll edilə bilməz”.

Avropa İttifaqı adından danışan rəsmilər isə Venesueladakı vəziyyətlə bağlı rəsmi təsdiqlənmiş məlumatların gözlənilməsinin vacib olduğunu bildirib və emosional qərarlardan qaçmağa çağırıblar.
Nəzər keçirtdikdə görmək olur ki, Qərb mətbuatı Maduronun həbsi barədə xəbərləri nə tam alqışlayır, nə də açıq şəkildə dəstəkləyir. Əsas vurğu beynəlxalq hüququn pozulması riski, suverenlik məsələsi və regionda mümkün eskalasiyaya yönəlib. Dövlət rəhbərlərinin mövqeyi isə açıq qarşıdurmadan çox, təhlükəsiz, hüquqa əsaslanan çıxış yolu axtarışına işarə edir.

Türkiyəli siyasi şərhçi Yıldıray Arslan Yenicag.az-a açıqlamasında bildirib ki, Qərb mətbuatının Maduronun həbsi ilə bağlı mövqeyi ilk baxışdan ikili standart təəssüratı yaradır.
Arslanın sözlərinə görə, Qərb mediasının böyük hissəsi Maduronun avtoritar idarəçiliyini illərdir tənqid etsə də, onun həbsi ilə bağlı proses beynəlxalq hüquq prizmasından qiymətləndirilir və bu, təsadüfi deyil: “Qərb mətbuatı Maduronun şəxsi taleyindən daha çox presedentə diqqət çəkir. Çünki bu hadisə legitimliyi mübahisəli olsa belə, bir dövlət başçısının güc yolu ilə neytrallaşdırılmasının normaya çevrilməsi riskini yaradır,” – deyə Yıldıray Arslan vurğulayıb.
Şərhçiyə görə, Avropa paytaxtlarında əsas narahatlıq Venesuela deyil, yaradılan presedentdir:
“Bu gün Maduro, sabah başqa bir lider. Əgər beynəlxalq hüquq kənara qoyularsa, bu, qlobal sistemdə xaosu dərinləşdirər. Məhz buna görə Qərb mediası ehtiyatlı davranır və açıq alqış ritorikasından qaçır,” – Arslan bildirib.
Yıldıray Arslan hesab edir ki, ABŞ-ın mümkün rolu Qərb–Latın Amerikası münasibətlərini də yenidən gərgin mərhələyə sala bilər:

“Latın Amerikası tarixən xarici müdaxilələrə həssasdır. Maduronun həbsi regional yaddaşda köhnə travmaları canlandıra bilər və bu, Qərb üçün ciddi siyasi risklər yaradır,” – deyə o əlavə edib.

Ekspertin fikrincə, hazırkı vəziyyət Qərbin dəyərlər siyasəti ilə real güc siyasəti arasındakı ziddiyyəti bir daha üzə çıxarıb:

“Demokratiya və hüquqdan danışan Qərb indi öz prinsiplərini qorumaq məcburiyyətindədir. Ona görə də Qərb mətbuatı nə Maduronun tərəfindədir, nə də prosesin qeyd-şərtsiz dəstəkçisidir,” – Yıldıray Arslan vurğulayıb.

Amir Aqiloğlu