Beyində məna necə yaranır? - Alimlərin süni intellekt əsaslı təcrübəsi şok nəticələr üzə çıxardı

Yeni araşdırma göstərib ki, insan beyni danışıq dilini mərhələli bir proses vasitəsilə anlayır və bu proses inkişaf etmiş süni intellekt dil modellərinin işləmə prinsiplərinə çox bənzəyir. İnsanlar danışılan hekayəyə qulaq asarkən onların beyin fəaliyyətini qeydə alan tədqiqatçılar aşkar ediblər ki, beynin sonrakı reaksiyaları süni intellekt sistemlərinin dərin qatları ilə üst-üstə düşür.

Yenicag.az xəbər verir ki, bu barədə araşdırmanın nəticəsi “Nature Communications” jurnalında dərc olunub.

Qüdsdəki Yəhudi Universitetindən araşdırmaçı qrupu insanların danışığı necə anladığı ilə müasir süni intellekt modellərinin mətn emalı arasında gözlənilməz oxşarlıq aşkar edib.

Otuz dəqiqəlik podkasta qulaq asan iştirakçılardan elektrokortikoqrafiya qeydləri götürülərək dilin işlənməsi zamanı beynin fəaliyyətinin vaxtı və yeri izlənilib. Alimlər müəyyən ediblər ki, beyin “GPT-2” və “Llama 2” kimi böyük dil modellərinin qatlı dizaynına çox yaxın olan strukturlaşdırılmış ardıcıllığı izləyir.

Danışığı dinləyərkən beyin mənanı dərhal qavramır. Əksinə, hər bir söz bir sıra neyron mərhələlərdən keçir. Alimlər göstəriblər ki, bu mərhələlər zamanla açılır və süni intellekt modellərinin dili işləmə üsulunu əks etdirir. Süni intellektin erkən qatları əsas söz xüsusiyyətlərinə fokuslanır, daha dərin qatlar isə kontekst, ton və ümumi mənanı birləşdirir.

İnsan beyninin fəaliyyəti də eyni nümunəni izləyib. Erkən neyron siqnalları süni intellektin ilkin işləmə mərhələləri ilə uyğun gəlib, sonrakı beyin reaksiyaları isə modellərin dərin qatları ilə üst-üstə düşüb. Bu zaman uyğunluğu xüsusilə Broka sahəsi kimi yüksək səviyyəli dil bölgələrində güclü olub, burada reaksiyalar dərin süni intellekt qatları ilə əlaqəli olduqda daha gec zirvəyə çatıb.

Araşdırma göstərir ki, süni intellekt yalnız mətn yaratmaqla kifayətlənmir. O həmçinin alimlərə insan beyninin mənanı necə formalaşdırdığını daha yaxşı anlamaqda kömək edə bilər. Uzun illər dil, əsasən, sabit simvollar və sərt iyerarxiyalara söykənən bir sistem kimi qəbul olunurdu. Bu nəticələr həmin baxışı şübhə altına alır və əvəzində mənanın kontekst vasitəsilə tədricən ortaya çıxdığı daha çevik və statistik bir prosesə işarə edir.

Tədqiqatçılar fonem və morfem kimi ənənəvi dil elementlərini də sınaqdan keçiriblər. Bu klassik xüsusiyyətlər real vaxt beyin fəaliyyətini süni intellekt modellərinin kontekstual təsvirləri qədər yaxşı izah etməyib. Bu isə beynin sərt dil bloklarından çox axıcı kontekstə güvəndiyini dəstəkləyir.