Gizli kamera və dinləmə cihazlarının satışı: Cinayətdir, yoxsa boşluq? – Hüquqşünasdan XƏBƏRDARLIQ

Azərbaycanda son dövrlər açıq bazarlarda və onlayn platformalarda gizli kamera, dinləmə cihazları və GPS izləmə qurğularının sərbəst satışı cəmiyyətdə ciddi narahatlıq doğurur. Bu vasitələrin şəxsi həyatın toxunulmazlığına birbaşa təhlükə yaratdığı bildirilir.

Mövzu ilə bağlı Yenicag.az-a açıqlama verən hüquqşünas Asif Mustafayev, bu qurğuların satışının və istifadəsinin yaratdığı hüquqi məsuliyyəti izah edib.

Hüquqşünas bildirib ki, gizli texniki vasitələr artıq hər kəs üçün əlçatandır və bu qurğular əsasən qanunsuz (illegal) məqsədlər üçün əldə edilir. Onun sözlərinə görə, bu hallar Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının şəxsi həyatın toxunulmazlığını təmin edən müddəalarına tamamilə ziddir.

Asif Mustafayev xatırladıb ki, Konstitusiyanın 32-ci maddəsinə (mətndə 31 qeyd olunub, lakin şəxsi toxunulmazlıq 32-ci maddədir) əsasən, şəxsin razılığı olmadan onun şəxsi həyatı ilə bağlı məlumatların toplanılması, saxlanılması, istifadəsi və yayılması qadağandır.

“Qanunla müəyyən edilmiş hallar istisna olmaqla, heç kəs xəbəri olmadan izlənilə, video və foto çəkilişinə, səs yazısına məruz qala bilməz. Bu tip qurğularla aparılan gizli çəkilişlər şəxsi həyatın toxunulmazlığının kobud şəkildə pozulmasıdır”.

Cinayət Məcəlləsinin 156-cı maddəsinə əsasən, şəxsi və ailə həyatının sirri olan məlumatların qanunsuz toplanılması və satılması cinayət məsuliyyəti yaradır. Lakin hüquqşünas burada maraqlı bir hüquqi boşluğa diqqət çəkib:

“Bu tip qurğuların alışı çox zaman cinayətə ‘hazırlıq’ kimi qiymətləndirilir. Lakin Cinayət Məcəlləsinin 28.2-ci maddəsinə görə, yalnız ağır və xüsusilə ağır cinayətlərə hazırlıq məsuliyyət yaradır. 156-cı maddə isə böyük ictimai təhlükə törətməyən cinayətlər sırasına aid edildiyindən, hazırlıq mərhələsində məsuliyyət istisna olunur”.

Asif Mustafayev vurğulayıb ki, qanunvericilikdə bu qurğuların dövriyyəsi ilə bağlı həm cinayət, həm də inzibati məsuliyyət var:

 Cinayət Məcəlləsinin 302.3-cü maddəsinə əsasən, gizli qaydada informasiya almaq üçün texniki vasitələrin qanunsuz istehsalı, satışı və ya satış məqsədilə əldə edilməsinə görə 3 ilə qədər azadlıqdan məhrumetmə cəzası nəzərdə tutulur. Əgər qurğu satış məqsədi olmadan əldə edilərsə, İnzibati Xətalar Məcəlləsinin 377-ci maddəsinə əsasən, 200 manatdan 400 manatadək cərimə və qurğunun müsadirəsi tətbiq olunur.

Hüquqşünas təəssüf hissi ilə bildirib ki, praktikada bu qurğuların dövriyyəsinə nəzarət olduqca zəifdir:

“Bunun əsas səbəbi bu tip əməllərin kütləvi xarakter almasıdır. Digər tərəfdən, insanların gizli izləməyə olan marağı hüquqi mübarizəni çətinləşdirir”.

Samir Məcidov