Həyat mənbəyinin mövcud olmayan HALI: Alimlər superionik su yaratdılar

Su minlərlə dərəcə Selsi temperaturuna və milyonlarla atmosfer təzyiqə məruz qaldıqda, kəskin dəyişiklik keçirir. Bu ekstremal şəraitdə su nadir hal – superionik su vəziyyətinə keçir. Bu formada oksigen atomları sərt bərk qəfəsə kilidlənir, hidrogen ionları isə sərbəst hərəkət edir və adi buzdan və ya maye sudan tamamilə fərqli davranış yaradır.

Yenicag.az xəbər verir ki, bu qeyri-adi faza elektriki son dərəcə yaxşı keçirir və nəhəng buz planetlərinin ətrafında müşahidə olunan qəribə maqnit sahələrini izah etmək üçün güclü namizəddir.

Uran və Neptunun daxillərində böyük miqdarda su olduğu güman edilir, bu da superionik suyun Günəş sisteminin böyük hissəsində suyun dominant forması ola biləcəyini göstərir.

Alimlər laboratoriya təcrübələrində superionik su yaratmağa nail olublar, lakin onun daxili quruluşu zəif anlaşılırdı. Əvvəlki araşdırmalar oksigen atomlarının iki sadə kubik naxışdan birində düzülə biləcəyini irəli sürmüşdü: mərkəzləşdirilmiş kubik – kubun ortasında əlavə atom yerləşir; üz mərkəzli kubik – atomlar hər üzün mərkəzində yerləşir.

Yeni araşdırma isə reallığın daha mürəkkəb olduğunu göstərir. Oksigen atomları tək bir nizamlı naxış yaratmaq əvəzinə, üz mərkəzli kubik bölgələri altıbucaqlı sıx yığılmış laylarla birləşdirən qarışıq quruluş əmələ gətirir. Altıbucaqlı bölgələrdə atomlar sıx şəkildə təkrarlanan altıbucaqlı naxışlarda düzülür. Bu bölgələr kubik hissələrlə birləşdikdə geniş miqyaslı struktur qarışıqlığı yaranır. Atomlar təmiz, təkrarlanan qəfəs deyil, hibrid və nizamsız ardıcıllıq əmələ gətirirlər. Bu isə yalnız qabaqcıl rentgen lazerlərinin yaratdığı son dərəcə dəqiq ölçmə texnikaları ilə aşkar edilə bilər.

Bu detalları üzə çıxarmaq üçün tədqiqatçılar iki ayrı eksperiment aparıblar. Onlar suyu 1,5 milyon atmosferdən çox təzyiqə sıxmağa və minlərlə dərəcə Selsiyə qədər qızdırmağa nail olublar.

Tapıntılar ən qabaqcıl kompüter simulyasiyaları ilə yaxından üst-üstə düşür və göstərir ki, superionik su bir neçə struktur forma ala bilər. İş bir daha sübut edir ki, su sadə görünməsinə baxmayaraq, ekstremal şəraitdə gözlənilməz və heyrətamiz davranışlar nümayiş etdirir. Bu nəticələr həmçinin nəhəng buz planetlərinin daxili quruluşu və uzunmüddətli təkamülü modellərinin dəqiqləşdirilməsinə kömək edir.

Qeyd edək ki, superionik su Yer səthində mövcud olmayan, yalnız son dərəcə yüksək təzyiq və temperaturda formalaşan qeyri-adi su halıdır. Bu fazada su bərk kimi davranır, lakin hidrogen ionları oksigen atomlarının sərt qəfəsi daxilində sərbəst hərəkət edir. Bu unikal birləşmə superionik suya elektrik keçiriciliyi qabiliyyəti verir. Alimlər onun böyük planetlərin dərinliklərində mövcud olduğuna inanırlar.