Qışın sonu, yazın müjdəçisi: Fevralın 21-dən Boz ay başlayır

Azərbaycanın qədim xalq təqvimində ən maraqlı və dəyişkən dövrlərdən biri olan Boz ay fevralın 21-də start götürür. Martın 21-nə qədər davam edəcək bu 30 günlük zaman kəsiyi, qışın yorğunluğu ilə yazın təravəti arasındakı “diplomatik keçid” hesab olunur.

Xalq arasında bu aya müxtəlif adlar verilib: “Ala çillə”, “Yazağzı” və ya “Ağlar-gülər”. Bu adlar təsadüfi deyil: Boz ay təbiətin ən şıltaq dövrüdür. Səhər günəşin istisinə aldanıb pencəyini çıxaran şəxs, axşam qar yağışı ilə üzləşə bilər. El deyimi ilə desək: “Boz ay bozara-bozara keçər”, yəni həm incik (soyuq), həm də sevincli (isti) üzünü göstərər.

Boz ayı digər aylardan fərqləndirən əsas məqam, onun bağrında Novruzun dörd müqəddəs çərşənbəsini daşımasıdır. Bu dövrdə təbiət dörd elementlə yenidən canlanır:

1. Su çərşənbəsi – Suların oyanması.

2. Od çərşənbəsi – Torpağın və canların isinməsi.

3. Yel çərşənbəsi – Bahar nəfəsinin duyulması.

4. Torpaq çərşənbəsi – Təbiətin rəsmən oyanışı.

Boz ayın gəlişi ilə qışın ən çətin mərhələləri arxada qalır. Təqvimə nəzər salsaq, mənzərə belədir:

• Böyük Çillə (40 gün): Dekabrın 22-dən Yanvarın 30-dək davam edən “ağır qış”.

• Kiçik Çillə (20 gün): Yanvarın 31-dən Fevralın 20-dək olan “sərt şaxta”.

• Boz Ay (30 gün): Fevralın 21-dən Martın 21-dək olan “keçid dövrü”.

Beləliklə, fevralın 21-i həm qışın son sınağı, həm də baharın ilk rəsmi xəbərçisidir. Artıq təbiət Novruzun ab-havasına bürünməyə başlayır.