Atəşkəs, yoxsa vaxt qazanma? - Bu savaşda kim uduzdu, kim uddu...

Yaxın Şərq üzrə mütəxəssis, qlobal müdafiə yazarı Eylem Okumuş, xüsusi olaraq “Yeni Çağ” üçün

Ortaya çıxan mənzərəni tək bir cümlə ilə izah etmək olar: “atəşkəs” adlandırılan şey, əslində, sahədəki qarşıdurmadan çox daha dərin güc oyununu pərdələmək üçün istifadə olunan ara başlıqdır.

Çünki ortada dəqiqləşmiş bir razılaşma yox ikən atəşkəs varmış kimi danışılması bunun hərbi deyil, psixoloji və diplomatik bir həmlə olduğunu göstərir. Zamanlama isə hər şeyi ifşa edir. Hücum həddinə gəlinmişkən bir anda “dayandıq” deyilməsi tərəflərin sülhə yaxınlaşdığını deyil, nəzarəti itirmək üzrə olduqlarını düşündürür. Bu nöqtədə dövrəyə girən hər bir vasitəçi, əslində, həll yolu istehsal etməkdən çox, çöküşü gecikdirir.

Pakistanın rolu da tam burada məna qazanır. Kənardan baxıldıqda ABŞ-yə yaxın dururmuş kimi bir görüntü var, xüsusilə də keçmişdə Trampın Pakistan hərbi komandanlığına yönəlik qurduğu müsbət təmas dili xatırlandıqda. Bu münasibət yeni deyil, əksinə, illərdir açıq saxlanılan bir xəttdir. ABŞ-nin sahədə birbaşa danışmaqda çətinlik çəkdiyi anlarda dövrəyə girən etibarlı ara kanaldır. Bu səbəbdən Pakistanın bu gün önə çıxması təsadüf deyil.

Amma bu vəziyyət Pakistanın birtərəfli hərəkət etdiyi mənasına gəlmir. Tam tərsinə, ən kövrək nöqtədə duran ölkələrdən biri olaraq həm ABŞ-ni qarşısına ala bilməz, həm də İranla gərginliyi artıra bilməz. Yəni etdiyi şey tərəf tutmaq deyil, iki tərəfin də sərt toqquşmasını gecikdirməkdir. Bu da onu sülh qurucusu deyil, böhran meneceri edir.

Danışılan müddətlər, xüsusilə “qısamüddətli atəşkəs” vurğusu, məsələnin humanitar deyil, texniki olduğunu açıq şəkildə ortaya qoyur. Hörmüz xətti, tanker təhlükəsizliyi və enerji axını bu prosesin mərkəzindədir. Bu səbəbdən verilən hər fasilə sahədəki əsgər üçün deyil, qlobal sistemin damarlarının tıxanmaması üçün hesablanır. Yəni burada sülhdən çox, xərc nəzarəti var.

Daha da sarsıdıcı olanı isə informasiya axınındakı çirklənmədir. Ortada real bir mətn yox ikən “razılaşma mətni” deyə sənədlərin dövriyyəyə girməsi, bunun planlı bir manipulyasiya prosesi olduğunu düşündürür. Biriləri yazır, biriləri yayır, biriləri böyüdür. Sonra təkzib edilir, amma təsiri qalır. Çünki artıq müharibənin ən güclü silahlarından biri doğru məlumat deyil, ilk yayılan məlumatdır.

Bütün bunların sonunda ortaya çıxan reallıq budur: heç bir tərəf problemi həll etməyib, sadəcə zaman qazanır. Hər kəs öz daxili ictimaiyyətinə qalib gəlmiş kimi görünmək məcburiyyətindədir. Amma bu görüntünün arxasında həll olunan böhran yoxdur, sadəcə təxirə salınmış haqq-hesab var.

Buna görə də buna atəşkəs demək naqisdir. Bu, daha böyük qarşıdurma öncəsində dərilən nəfəsdir. Silahların susması bir son deyil, yenidən köklənmə prosesidir. Bəlkə də, ən kritik məqam budur: bu səssizlik zənn edildiyi qədər təhlükəsiz deyil, çünki çox vaxt ən sərt fırtınalar məhz belə durğunluqların ardından gəlir.