İlham Əliyevdən İrana çox sərt tarixi və strateji XƏBƏRDARLIQ: “Bu terrorla barışmayacağıq” - TƏHLİL

Bu gün prezident  İlham Əliyevin sədrliyi ilə keçirilən Təhlükəsizlik Şurasının iclasında verilən mesajlar təkcə bir hadisəyə reaksiya deyil, həm də regiondakı yeni təhlükəsizlik reallığının siyasi manifesti kimi qiymətləndirilə bilər. Prezidentin çıxışı sərt, emosional və açıq ittihamlarla müşayiət olundu. Bu çıxışda həm diplomatik, həm də hərbi mesajlar açıq şəkildə ifadə edildi.

“Bu, terror aktıdır” – Bakı hadisəni açıq şəkildə adlandırdı

Prezident çıxışında hadisənin mahiyyətini çox sərt ifadə ilə müəyyənləşdirdi:

“Bu gün İran tərəfindən Azərbaycan ərazisinə qarşı, Azərbaycan dövlətinə qarşı terror aktı törədilmişdir”.

Bu cümlə diplomatik baxımdan son dərəcə ciddi formuldur. Dövlətlər, adətən, belə hadisələri “insident”, “toqquşma” və ya “hücum” kimi ifadə edirlər. Prezident isə bunu birbaşa terror aktı adlandırdı.

Bu isə bir neçə mesaj verir:
• Bakı məsələni beynəlxalq hüquq müstəvisinə çıxarmağa hazırdır;
• hadisə sadə sərhəd insidenti kimi qəbul edilmir;
• İran dövlətinin məsuliyyəti birbaşa qeyd olunur.

Bu formul gələcəkdə beynəlxalq platformalarda hüquqi və siyasi addımlar üçün əsas yarada bilər.

“Mülki obyektlər vurulub” – hücumun siyasi ağırlığı

Prezident xüsusi olaraq vurğuladı ki, hücumun hədəfi hərbi obyektlər deyil:

“Atəşin hədəfləri mülki obyektlər idi. Naxçıvan Beynəlxalq Hava Limanı, onun terminal binası, məktəb və digər istiqamətlər…”

Bu detal təsadüfi deyil. Çünki mülki infrastruktura zərbə beynəlxalq hüquqda daha ağır kateqoriyaya daxildir.

Burada iki əsas mesaj var:
• hücum mülki əhaliyə təhlükə yaradıb;
• hadisə hərbi əməliyyat deyil, terror xarakterli akt kimi təqdim edilir.

Beləliklə, Bakı beynəlxalq ictimaiyyət qarşısında hadisənin legitimliyini sual altına qoyur.

“Birinci dəfə deyil” – Tehrandakı səfirlik hücumu xatırladıldı

Prezident çıxışında əvvəlki hadisəni də xatırlatdı:

“Bir müddət bundan əvvəl Azərbaycanın Tehrandakı səfirliyi terror aktına məruz qalmışdır”.

Burada söhbət 2023-cü ildə baş verən Tehrandakı səfirliyimizə hücumdan  gedir.

Prezident həmin hücumu da birbaşa İran dövlət strukturları ilə əlaqələndirdi və qeyd etdi ki, təhlükəsizlik qüvvələrinin 40 dəqiqə ərzində hadisəyə müdaxilə etməməsi şübhələri artırmışdı.

Bu müqayisə ilə verilən mesaj:
• İranla bağlı təhlükəsizlik problemləri sistemli xarakter daşıyır;
• indiki hadisə təcrid olunmuş insident deyil.

“Cavab eyni olacaq” – hərbi mesaj

Prezidentin çıxışının ən sərt hissələrindən biri bu cümlə oldu:

“Bu dəfə də cavab eyni olacaq. Biz Azərbaycana qarşı törədilmiş bu terror aktı ilə barışmayacağıq”.

Bu bəyanat faktiki olaraq cavab tədbirlərinin hazırlanmasına siyasi mandat deməkdir.

Prezident açıq şəkildə bildirdi ki:
• Silahlı Qüvvələrə təlimat verilib;
• cavab tədbirləri hazırlanır;
• bütün xüsusi təyinatlı strukturlar hazır vəziyyətə gətirilib.

Bu, təhlükəsizlik sisteminin tam aktivləşdirilməsi anlamına gəlir.

“Dəmir yumruq” mesajı – 44 günlük müharibəyə istinad

Prezident çıxışında simvolik ifadəni də təkrar etdi:

“Bizim gücümüzü sınamaq istəyənlərin başı “Dəmir yumruq” vasitəsilə yarıldı”.

“Dəmir yumruq” ifadəsi birbaşa 44 günlük Qarabağ müharibəsi zamanı istifadə olunan siyasi və hərbi simvolikadır.

Bu mesajın məqsədi:
• Azərbaycanın hərbi imkanlarını xatırlatmaq;
• potensial eskalasiyaya hazır olduğunu göstərmək;
• qarşı tərəfə psixoloji siqnal verməkdir.

“Nankorluq” ittihamı – siyasi münasibətlərin qırılma nöqtəsi

Prezident İranı “nankorluq”da da ittiham etdi və belə dedi:

“Bu terror aktı böyük nankorluq nümunəsidir”.

Prezident çıxışında xüsusilə bir məqamı vurğuladı:
• Azərbaycanın İran diplomatik heyətinin təxliyəsinə kömək etməsi;
• buna baxmayaraq, Naxçıvana hücum edilməsi.

Bu hissə artıq yalnız təhlükəsizlik yox, həm də etik və siyasi ittihamdır.

Diplomatik və hərbi paralel addımlar

Prezident açıqladı ki, hadisəyə qarşı bir neçə istiqamətdə addımlar atılır:
• İran səfiri XİN-ə çağırılır;
• etiraz notası təqdim edilir;
• sərhədlərlə bağlı göstərişlər verilir;
• Silahlı Qüvvələr hazır vəziyyətə gətirilir.

Bu, klassik diplomatik + hərbi təzyiq modelidir.

Nəticə: Bakı yeni təhlükəsizlik mərhələsinə keçir

Prezidentin çıxışı göstərir ki, Azərbaycan bu hadisəni sadə insident kimi deyil, dövlətə qarşı təhdid kimi qiymətləndirir.

Çıxışın ümumi mesajı üç əsas xətti ortaya qoyur:
1. Hadisə terror aktı kimi qiymətləndirilir;
2. İran dövləti birbaşa məsuliyyət daşıyır;
3. Azərbaycan həm diplomatik, həm də hərbi cavaba hazırdır.

Bu isə regionda təhlükəsizlik balansının yeni və daha gərgin mərhələyə daxil olduğunu göstərir.

Güney Azərbaycan mesajı – Tehran üçün əlavə siqnal

Prezident çıxışında diqqətçəkən başqa bir məqam da Güney Azərbaycanda yaşayan soydaşlarımızla bağlı səsləndirdiyi fikirlər oldu. Dövlət başçısı vurğuladı ki, İran ərazisində yaşayan milyonlarla azərbaycanlı Azərbaycanın ayrılmaz parçasıdır və onların taleyi Azərbaycan üçün laqeyd mövzu deyil. Bu mesaj faktiki olaraq göstərir ki, rəsmi Bakı İranla münasibətlərdə yalnız təhlükəsizlik məsələlərini deyil, həm də Güney Azərbaycan mövzusunu artıq daha açıq siyasi məsələ kimi gündəmə gətirməyə hazırdır. Bu isə Tehrana yönəlmiş əlavə strateji siqnal kimi qiymətləndirilir.

“Yeni Çağ” Təhlil Qrupu