Yaşlanma ilə bağlı MÜHÜM KƏŞF: Alimlər beyin qocalmasının yavaşladılmasının yolunu tapdılar

Nyu Meksiko Universitetinin alimləri immun sistemi ilə beyin sağlamlığı arasında gözlənilməz əlaqə aşkar ediblər.

Yenicag.az xəbər verir ki, bu barədə araşdırmanın nəticəsi “Genomic Psychiatry” jurnalında dərc olunub.

Araşdırma göstərib ki, immun fəaliyyətini tənzimləməsi ilə tanınan OTULIN adlı ferment həm də altshaymer xəstəliyi, digər neyrodegenerativ pozuntular, beyin iltihabı və qocalma ilə sıx bağlı olan “tau” zülalının istehsalında mühüm rol oynayır.

Belə ki, immunitetlə əlaqəli tək zülal beynin zamanla necə zəiflədiyini müəyyən edən bir neçə prosesi təsirləndirə bilər.

Araşdırmada komanda OTULIN-i deaktiv etməklə “tau” istehsalını tamamilə dayandırıb və mövcud zülalı neyronlardan təmizləyib. Onlar bunu ya xüsusi hazırlanmış kiçik molekul vasitəsilə, ya da OTULIN istehsalına cavabdeh geni sıradan çıxarmaqla əldə ediblər.

Eksperimentlər iki növ insan hüceyrəsində aparılıb: biri gec başlayan sporadik altshaymer xəstəliyindən vəfat etmiş bir xəstədən götürülüb, digəri isə neyroelm tədqiqatlarında standart model kimi istifadə olunan insan neyroblastoma hüceyrə xəttindən.

Alimlər bu kəşfin altshaymer və digər neyrodegenerativ xəstəliklərin müalicəsi üçün yeni yollar aça biləcəyini bildiriblər.

OTULIN geninin kodladığı zülal iltihabın idarə olunmasında və autofagiyada iştirak edir. Autofagiya hüceyrələrin zədələnmiş zülalları və digər tullantıları təmizləmək üçün istifadə etdiyi prosesdir.

Alimlər əvvəlcə OTULIN-i hüceyrə təmizlənməsindəki rolu üçün öyrənirdilər, lakin onun “tau” istehsalına gözlənilməz təsirini aşkar ediblər. Normal şəraitdə tau neyronlara struktur verən mikrotubulları sabitləşdirir. Problem “tau” fosforlaşmaya uğradıqda yaranır – bu kimyəvi dəyişiklik onun neyronların içində dolaşıq yığınlar əmələ gətirməsinə səbəb olur. Bu neyrofibrilyar dolaşıqlar altshaymer və ümumilikdə tauopatiyalar adlanan 20-dən çox neyrodegenerativ xəstəliyin əsas göstəricisidir.

Amiloid beta lövhəciklərini hədəfləyən müalicələrin məhdud fayda göstərməsi səbəbindən tədqiqatçılar diqqəti getdikcə daha çox “tau” üzərinə yönəldirlər.

Araşdırma başqa bir gözlənilməz nəticə də ortaya qoyub: OTULIN deaktiv ediləndə və “tau” yoxa çıxanda neyronlarda heç bir zədələnmə və ya stress əlaməti müşahidə olunmayıb.

OTULIN-in yox edilməsi yalnız “tau”nu aradan qaldırmaqla kifayətlənməyib. Alimlər aşkar ediblər ki, bu həm də “mRNT” siqnallaşmasını pozur və bir çox genlərin fəaliyyətini dəyişir.