İsrail-Azərbaycan əlaqələrində YENİ MƏRHƏLƏ: Hərbi əməkdaşlıqdan iqtisadi iş birliyinə - TƏHLİL

İsrailin xarici işlər naziri Gideon Saarın Azərbaycana reallaşdırdığı rəsmi səfər iki ölkə arasındakı strateji tərəfdaşlığın yeni və daha dinamik mərhələyə qədəm qoyduğunun bariz göstəricisidir.

Bu səfər sadəcə diplomatik protokol xarakteri daşımır, eyni zamanda, Bakı və Tel-Əviv arasında formalaşmış çoxşaxəli əlaqələrin dərinləşdirilməsi üçün konkret iqtisadi və texnoloji hədəfləri ehtiva edir.

Prezident İlham Əliyevin Gideon Saarı qəbul etməsi bu münasibətlərin ən yüksək səviyyədə dəstəkləndiyini bir daha təsdiqlədi. Görüş zamanı tərəflər bir neçə gün əvvəl Davosda keçirilmiş prezidentlər səviyyəsindəki təmasların davamlılığını vurğulayaraq iqtisadi-ticari, enerji və turizm sahələrindəki mövcud uğurları yüksək qiymətləndiriblər. Xüsusilə kənd təsərrüfatı, su resurslarının səmərəli idarə olunması, yüksək texnologiyalar və süni intellekt kimi gələcəyə yönəlmiş sahələrdə əməkdaşlıq perspektivləri müzakirələrin mərkəzində dayanıb. İsrail tərəfinin işğaldan azad edilmiş Qarabağ və Şərqi Zəngəzur bölgələrinin bərpasında, xüsusilə “ağıllı kənd” layihələrində və aqrar-texnoloji innovasiyalarda iştirakı bu əməkdaşlığın praktik nəticələrindən biri kimi önə çıxır.

Səfərin ən diqqətçəkən məqamlarından biri Gideon Saarı müşayiət edən 40-dan çox iri biznes nümayəndəsindən ibarət nümayəndə heyəti və Bakıda keçirilən Azərbaycan-İsrail Biznes Forumu olub. Bu, İsrailin Azərbaycanı təkcə enerji təhlükəsizliyi tərəfdaşı deyil, həm də Mərkəzi Asiyaya açılan strateji qapı kimi gördüyünü sübut edir. Hazırda SOCAR-ın İsrailin Aralıq dənizindəki yataqlarında pay alması və 120-dən çox İsrail şirkətinin Azərbaycanda aktiv fəaliyyət göstərməsi iqtisadi inteqrasiyanın dərinliyini göstərir.

Münasibətlərin mənəvi və humanitar tərəfi də diqqətdən kənarda qalmayıb. Gideon Saar Azərbaycandakı yəhudi icmasına göstərilən dövlət qayğısına görə minnətdarlığını bildirərək Azərbaycanı dünyada tolerantlıq və multikulturalizmin unikal modeli adlandırıb. Nazirin Şəhidlər Xiyabanını və Zəfər Parkını ziyarət etməsi, həmçinin Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı Albert Aqarunovun məzarı önündə ehtiram nümayiş etdirməsi iki xalq arasındakı tarixi və qardaşlıq bağlarının simvolik ifadəsi idi.

Ümumilikdə, Gideon Saarın bu səfəri Azərbaycan-İsrail münasibətlərinin “enerji və təhlükəsizlik” çərçivəsindən çıxaraq yüksək texnologiyalar, investisiya və regional sabitlik müstəvisinə keçdiyini göstərir. Bu tərəfdaşlıq həm Cənubi Qafqazda, həm də daha geniş coğrafiyada yeni əməkdaşlıq formatlarının formalaşmasına xidmət edir.

İsrail XİN başçısının Bakı səfəri fonunda bu yaxınlaşmanın regional qonşular, xüsusilə İran üçün narahatlıq doğurmamalı olduğuna dair bir neçə mühüm strateji və diplomatik səbəb mövcuddur.

İlk növbədə, Azərbaycanın xarici siyasət doktrinası “üçüncü tərəflərə qarşı yönəlməmək” prinsipi üzərində qurulub. Rəsmi Bakı dəfələrlə bəyan edib ki, İsrail ilə hərbi-texniki və iqtisadi əməkdaşlıq heç bir halda qonşu dövlətlərin təhlükəsizliyinə təhdid yaratmır və Azərbaycan ərazisindən digər ölkələrə qarşı hər hansı kəşfiyyat və ya hərbi əməliyyat üçün istifadə edilməsi mümkün deyil. Gideon Saarın səfəri zamanı müzakirə olunan məsələlərin mahiyyəti də bu tərəfdaşlığın müdafiə və inkişaf xarakterli olduğunu göstərir. Səfərin əsas diqqət mərkəzində kənd təsərrüfatı, su ehtiyatlarının idarə olunması, kiber təhlükəsizlik və mülki texnologiyalar dayanıb ki, bu da əməkdaşlığın hərbi deyil, daha çox iqtisadi-sosial inkişafa hədəfləndiyini sübut edir.

Digər tərəfdən, Azərbaycan regional sabitlikdə maraqlı olan bir dövlət kimi balanslaşdırılmış siyasət yürüdür. Nazirin bu səfəri çərçivəsində Azərbaycanın İranla olan iqtisadi layihələrə, xüsusilə Şimal-Cənub nəqliyyat dəhlizinə verdiyi önəm dəyişməz qalır. Bakı öz suveren hüquqları çərçivəsində müstəqil xarici siyasət yürüdür və eyni zamanda, qonşuluq münasibətlərinin qorunmasını prioritet hesab edir.

Gideon Saarın səfərinin Qazaxıstanı da əhatə etməsi bu missiyanın konkret olaraq hansısa dövlətə qarşı deyil, İsrailin Avrasiya regionu ilə ümumi iqtisadi inteqrasiyasının tərkib hissəsi olduğunu nümayiş etdirir. Beləliklə, bu səfər regional gərginliyi artırmaq deyil, Azərbaycanın beynəlxalq əlaqələrini diversifikasiya etmək məqsədi daşıyır.