Yerdəki yaşam zəhərdən qaynaqlanır? - Hidrogen sianidlə bağlı MÜHÜM KƏŞF

İnsanlar üçün təhlükəli olması ilə tanınan hidrogen sianid Yer üzündə həyatın başlanğıc addımlarında gözlənilməz rol oynamış ola bilər.

Yenicag.az xəbər verir ki, bu barədə araşdırmanın nəticəsi “ACS Central Science” jurnalında dərc olunub.

Kompüter simulyasiyaları göstərib ki, bu kristalların müəyyən səthləri qeyri-adi dərəcədə reaktivdir və normalda belə soyuq şəraitdə baş verə bilməyən kimyəvi proseslərin yaşanmasına imkan yaradır.

Tədqiqatçılara görə, bu reaksiyalar həyatın əsas tikinti bloklarından bir neçəsinin yaranmasına səbəb olan hadisələr zəncirini işə sala bilər.

“Biz həyatın dəqiq necə başladığını heç vaxt öyrənməyə bilərik, amma onun bəzi tərkib hissələrinin necə formalaşdığını anlamaq mümkündür. Hidrogen sianid bu kimyəvi mürəkkəbliyin ehtimal olunan mənbələrindən biridir və biz göstəririk ki, o, soyuq mühitlərdə təəccüblü dərəcədə sürətlə reaksiyaya girə bilir”, – deyə tədqiqatın müəllifi Martin Rahm bildirib.

Hidrogen sianid kainatda nadir deyil. O, kometlərdə və planetlərin, həmçinin peyklərin atmosferində (məsələn, Saturnun peyki Titan) aşkar edilib. Hidrogen sianid su ilə qarşılıqlı təsirə girdikdə polimerlər, amin turşuları və nukleobazalar (müvafiq olaraq zülalların və DNT zəncirlərinin komponentləri) əmələ gələ bilər. Bu molekulun nə qədər reaktiv ola biləcəyini daha yaxşı anlamaq üçün tədqiqatçılar kompüter modelləşdirilməsindən istifadə edərək hidrogen sianidi donmuş vəziyyətdə öyrəniblər.

Simulyasiyalarda komanda uzunluğu təxminən 450 nanometr olan silindrik formada sabit hidrogen sianid kristalını modelləşdirib. Struktura yumru baza və kəsilmiş qiymətli daşlara bənzəyən çoxsaylı düz səthlərə malik üst hissə daxil idi. Bu dizayn əvvəlki müşahidələrdə “hörümçək toru” kimi təsvir edilən kristal formalaşmalarına yaxından uyğun gəlir, onlar çoxüzlü ucların birləşdiyi mərkəzdən kənara doğru yayılır.

Hesablamalar göstərib ki, bu donmuş kristallar, adətən, son dərəcə soyuq mühitlərdə baş verməyən kimyəvi reaksiyaları təşviq edə bilər. Araşdırmaçılar kristal səthlərinin kimyəvi davranışını təhlil edərək hidrogen sianidi daha reaktiv birləşmə olan hidrogen izosianidə çevirə biləcək iki reaksiyanın yolunu müəyyən ediblər. Temperaturdan asılı olaraq bu çevrilmə bir neçə dəqiqə və ya bir neçə gün ərzində baş verə bilər. Alimlər qeyd ediblər ki, kristal səthində hidrogen izosianidin olması daha mürəkkəb prebiotik molekulların formalaşma ehtimalını artırır.

Komanda ümid edir ki, onların tapıntıları bu proqnozları yoxlamaq üçün laboratoriya eksperimentlərinə ilham verəcək. Təklif olunan yanaşmalardan biri hidrogen sianid kristallarını su kimi maddələrin iştirakı ilə əzərək yeni kristal səthlərini üzə çıxarmaqdır. Alimlər bundan sonra bu səthlərin son dərəcə soyuq şəraitdə mürəkkəb molekulların yaranmasını təşviq edib-etmədiyini müşahidə edə bilərlər.