Alimlər hüceyrələrin daha çox kalori yandırmasının təhlükəsiz yolunu tapıblar

Alimlər hüceyrələrin daxilindəki mitoxondriləri daha çox enerji sərf etməyə və əlavə kalori yandırmağa sövq edən eksperimental birləşmələr hazırlayıblar. Bu ilkin araşdırma piylənmənin müalicəsi üçün yeni bir yolun mümkünlüyünü göstərməklə yanaşı, daha sağlam maddələr mübadiləsini dəstəkləyə bilər.

Yenicag.az xəbər verir ki, bu barədə tədqiqatın nəticəsi “Chemical Science” elmi jurnalında yayımlanıb.

Tədqiqat Sidney Texnologiya Universitetinin (STU) dosenti Tristan Roulinqin rəhbərliyi ilə aparılıb.

STU və Kanadanın Nyufaundlend Memorial Universitetindən olan alimlərin daxil olduğu tədqiqat qrupu “mitoxondrial ayırıcılar” adlanan birləşmələrə diqqət yetirib. Bu molekullar hüceyrələrin yanacağı daha az səmərəli istifadə etməsinə səbəb olur, enerjinin bir hissəsini istifadə edilə bilən gücə çevirmək əvəzinə, istilik şəklində buraxır.

“Mitoxondrilər tez-tez hüceyrənin enerji stansiyası adlandırılır. Onlar qəbul etdiyiniz qidanı ATP – adenozin trifosfat adlı kimyəvi enerjiyə çevirirlər. Mitoxondrial ayırıcılar bu prosesi pozur, hüceyrələri enerji ehtiyaclarını ödəmək üçün daha çox yağ sərf etməyə məcbur edir”, – deyə Roulinq bildirib.

O, prosesi hidroelektrik sistemlə müqayisə edib: “Bu, bir qədər su elektrik bəndinə bənzədilib. Normalda bənddən gələn su turbinlərdən keçərək elektrik enerjisi yaradır. Ayırıcılar isə bənddəki sızma kimi davranır, enerjinin bir hissəsinin turbinləri keçməsinə imkan verir. Beləliklə, bu enerji istilik şəklində itir, faydalı gücə çevrilmir”.

Mitoxondrial enerji istehsalına müdaxilə edən maddələr təxminən bir əsr əvvəl müəyyən edilib. Lakin ən erkən versiyalar son dərəcə təhlükəli idi və ölümcül ola biləcək güclü qızdırmaya səbəb olurdu.

“Birinci Dünya müharibəsi zamanı Fransada sursat zavodlarında çalışan işçilər arıqlayır, yüksək hərarət keçirir və bəziləri ölürdü. Alimlər bunun zavodda istifadə olunan 2,4‑Dinitrofenol (DNP) adlı kimyəvi maddədən qaynaqlandığını aşkar etdilər”, – deyə Roulinq qeyd edib.

“DNP mitoxondrial enerji istehsalını pozur və metabolizmi artırır. O, 1930‑cu illərdə ilk arıqlama dərmanlarından biri kimi qısa müddətə bazara çıxarılmışdı. Çox təsirli idi, lakin ağır toksik təsirlərə görə qadağan edildi. Arıqlama üçün lazım olan doza ilə ölümcül doza arasında təhlükəli dərəcədə az fərq var idi”, – deyə o əlavə edib.

Yeni araşdırmada alimlər bu riskləri aradan qaldırmaq üçün “yüngül” mitoxondrial ayırıcılar adlanan daha təhlükəsiz versiyalar yaratmağa çalışıblar. Onlar eksperimental molekulların kimyəvi quruluşunu diqqətlə dəyişdirərək birləşmələrin hüceyrələrdə enerji istifadəsini nə qədər gücləndirdiyini idarə edə biliblər.

Bu eksperimental dərmanlardan bəziləri mitoxondrial fəaliyyəti hüceyrələrə zərər vermədən və ATP istehsalına mane olmadan artırmağı bacarıb. Digərləri isə köhnə toksik birləşmələr kimi davranaraq təhlükəli səviyyədə ayırma yaradıb.

Nəticələri müqayisə etməklə alimlər daha təhlükəsiz molekulların niyə fərqli davrandığını müəyyən edə biliblər. Yüngül mitoxondrial ayırıcılar prosesi hüceyrələrin dözümlü olduğu səviyyəyə qədər yavaşladır, bu da zərərli yan təsirlərin riskini azaldır.

Yüngül mitoxondrial ayırıcılar hüceyrələrdə oksidativ stressi də azaldır. Bu azalma daha sağlam metabolizmi dəstəkləyə, bəzi yaşlanma ilə bağlı prosesləri ləngidə və demensiya kimi neyrodegenerativ xəstəliklərə qarşı qoruma təmin edə bilər.

Araşdırma hələ ilkin mərhələdə olsa da, nəticələr yeni nəsil dərmanların hazırlanması üçün yol xəritəsi təqdim edir. Gələcək müalicələr yüngül mitoxondrial ayırmanın üstünlüklərindən istifadə edərək əvvəlki yanaşmaları müşayiət edən təhlükələrdən qaça bilər.