Həyat elementləri qalaktikada necə yayılır? - Alimlərin araşdırmasından GÖZLƏNİLMƏZ NƏTİCƏ

Ulduzlardan gələn işıq və onun işıqlandırdığı toz, həyat üçün vacib elementləri qalaktika boyunca daşıyan güclü küləkləri hərəkətə gətirmək üçün kifayət etməyə bilər.

Yenicag.az xəbər verir ki, bu barədə aradırmanın nəticəsi “Astronomy” elmi jurnalında dərc olunub.

İsveçdəki Çalmers Texnologiya Universitetinin araşdırması qırmızı nəhəng ulduz “R Doradus”un yaxın müşahidələrinə əsaslanaraq bu nəticəyə gəlib. Tapıntılar, həyat üçün vacib atomların kosmosda necə yayıldığını izah edən uzunmüddətli nəzəriyyəni şübhə altına alır.

“Biz bu prosesin necə işlədiyini yaxşı bildiyimizi düşünürdük. Məlum oldu ki, yanılmışıq. Alimlər üçün bu ən həyəcanlı nəticədir,” – deyə Çalmers astronomu və tədqiqatın birgə rəhbəri Teo Xuri bildirib.

Yer üzündə həyatın necə başladığını anlamaq üçün ulduzların planetləri və biologiyanı mümkün edən elementləri necə yaydığını bilmək lazımdır. Uzun illərdir astronomlar hesab edirdilər ki, qırmızı nəhəng ulduzlardan gələn küləklər ulduz işığının yeni yaranmış toz zərrəciklərini itələməsi ilə güc qazanır. Bu küləklərin karbon, oksigen, azot və digər həyati elementləri qalaktika boyunca yaydığı düşünülürdü. “R Doradus” haqqında yeni müşahidələr bu izahın tam işləmədiyini göstərir.

Qırmızı nəhəng ulduzlar Günəşlə qohum olan, yaşlanan və daha sərin ulduzlardır. Onlar ömürlərinin son mərhələsinə yaxınlaşarkən güclü ulduz küləkləri vasitəsilə böyük miqdarda maddə itirirlər. Bu proses ulduzlararası məkanı gələcək ulduzların, planetlərin və nəticədə həyatın yaranması üçün lazım olan xammalla zənginləşdirir. Buna baxmayaraq, bu küləklərin arxasındakı dəqiq qüvvə hələ də tam aydın deyil.

Yerə nisbətən yaxın olan “R Doradus”u öyrənən astronomlar ətrafındakı toz zərrəciklərinin son dərəcə kiçik olduğunu aşkar ediblər. Bu zərrəciklər ulduz işığının onları kifayət qədər güclə itələyərək ulduzlararası fəzaya çıxarması üçün yetərincə böyük deyil.

“Dünyanın ən yaxşı teleskoplarından istifadə edərək biz indi ən yaxın nəhəng ulduzları detallı şəkildə müşahidə edə bilirik. “R Doradus” bizim sevimli hədəfimizdir – parlaqdır, yaxındır və ən çox rast gəlinən qırmızı nəhəng tipinə nümunədir”, – deyə Teo Xuri bildirib.

Komanda Günəş sistemimizin ölçüsündə bir bölgədə toz zərrəciklərinin əks etdirdiyi işığı ölçüblər. Müxtəlif dalğa uzunluqlarında qütbləşmiş işığı öyrənərək zərrəciklərin ölçüsünü və tərkibini müəyyən ediblər. Toz tanış ulduz tozu növlərinə – silikatlara və alüminaya uyğun gəlib.

Bu detallı müşahidələr ulduz işığının toz zərrəcikləri ilə necə qarşılıqlı təsir göstərdiyini modelləşdirmək üçün inkişaf etmiş kompüter simulyasiyaları ilə birləşdirilib.

“Nəhayət, bu toz zərrəciklərinin ulduz işığından kifayət qədər güclü təkan ala bilib-bilmədiyini ciddi şəkildə sınaqdan keçirə bildik”, – deyə Tiyeo Şirmer bildirir.

Nəticələr gözlənilməz olub. “R Doradus” ətrafındakı toz zərrəcikləri, adətən, bir millimetrin on mininci hissəsi qədərdir. Bu ölçü ulduz işığının təkbaşına onları kənara itələyərək ulduz küləyini kosmosa daşıması üçün çox kiçikdir.

“Toz mütləq mövcuddur və ulduz tərəfindən işıqlandırılır,” – deyə Tiyeo Şirmer əlavə edir. “Amma gördüklərimizi izah etmək üçün kifayət qədər güc vermir.”

Çünki ulduz işığı ilə hərəkətə gələn toz “R Doradus”un küləklərini tam izah edə bilmir, tədqiqatçılar başqa proseslərin mühüm rol oynadığına inanırlar. ALMA teleskopu ilə aparılan əvvəlki müşahidələr ulduzun səthində qalxıb-enən nəhəng qabarcıqları üzə çıxarmışdı.

“Ən sadə izah işləməsə də, araşdırmaq üçün həyəcanverici alternativlər var,” – deyə Çalmers professoru və araşdırmanın həmmüəllifi Vouter Vlemminqs bildirir. “Nəhəng konvektiv qabarcıqlar, ulduzun nəbzvari titrəyişləri və ya dramatik toz yaranma epizodları bu küləklərin necə başladığını izah etməyə kömək edə bilər”.