“Kipr problemi“ fonunda adanın cənubunda parlament seçkiləri - Yeşim Əryılmaz yazır

Cənubi Kipr Rum Administrasiyasında (CKRA) bazar günü keçirilən parlament seçkiləri sosial problemlərin ön plana çıxdığı kreslo yarışına səhnə oldu. İçində olduğumuz geosiyasi vəziyyəti, Kipr adasının hər iki tərəfində yaşanan anlaşmazlıqları Rum Məclisində seçmə mərhələ kimi xarakterizə edə bilərik.

Cənubi Kiprdə 19 partiya 56 yer uğrunda yarışdı. Federasiya tərəfdarı olan mərkəz partiyaları DİSİ və AKEL-i, federasiya əleyhdarı, irqçi və türk əleyhdarı ELAM 3-cü sırada təqib etdi. Rum lider Xristodulidisi hakimiyyətə gətirən üç partiyadan EDEK və DİPA məclisə daxil ola bilmədi. DİKO 4-cü yerdə qərarlaşdı. Yeni qurulan ADK 5-ci, ALMA isə 6-cı sırada yarışı tamamladı.
Beləliklə, sosial media fenomeni Fidiasın partiyası ADK-nın populist ritorikası və ALMA-nın korrupsiyaya qarşı siyasəti də məclisdə qarşılıq tapmış oldu.

Xristodulidis hökuməti itirdi

Rum lider Nikos Xristodulidisin ictimaiyyətin etimadını itirdiyinin və Rum xalqının küçələrə daşan qəzəbinin dəfələrlə şahidi olduq. İsrailin Cənubi Kipr üzərindəki hökmranlığı, bahalaşma, mənzil böhranı, korrupsiya kimi sosial böhran içində olan xalqı üçün həll yolu tapmaq əvəzinə, aqressiv siyasət yürüdən Rum lider etirazların mərkəzinə çevrildi. Xalqın və siyasətin dəstəyini itirən Xristodulidis çıxış yolunu irqçi ELAM ilə birlikdə hərəkət etməkdə gördü.
Nəticədə onu hakimiyyətə gətirən partiyalar hətta seçki baryerini belə keçə bilmədilər. İndi diqqətlər Rum Məclisindədir. Məclis sədrinin iki həftə ərzində seçilməsi gözlənilir.

“CKRA-da prezidentlik sistemi olduğu üçün parlament seçkiləri hökumətə birbaşa təsir göstərmir. Lakin 2028-ci il Prezident seçkilərinə təsiri danılmazdır”.

Parlament seçkilərinin Kipr siyasətinə təsiri

Kipr adasında hər iki icma arasında yaşanan problemlərin, Türkiyə-Aİ münasibətlərinin və geosiyasi proseslərin Kipr siyasətində bir “əks-sədası olacaqmı?” müzakirəsi davam edir. BMT-nin Baş katibi Antonio Quterreşin iyul ayında Kipr problemi ilə bağlı yeni bir təşəbbüsə başlamağa hazırlaşdığı barədə danışılır. Onun necə bir yanaşma nümayiş etdirəcəyini isə önümüzdəki altı aylıq dövr müəyyənləşdirəcək.

ŞKTC (Şimali Kipr Türk Cümhuriyyəti) Prezidenti Tufan Ərhürmanın Kipr türklərinin dəstəyi ilə irəli sürdüyü həll təklifi, CKRA ilə ortaq siyasətlərin yaradılması, Türkiyənin qırmızı xətləri, həssas balanslar və konsensus axtarışları üçün atmosferin uyğun olub-olmadığının ilin sonuna qədər dəqiqləşməsi gözlənilir. BMT Baş katibi Quterreşin səlahiyyət müddətinin 31 dekabr 2026-cı ildə başa çatması səbəbindən payızda diplomatiya trafiki olduqca gərgindir.

Yeni BMT Baş katibi 1 yanvar 2027-ci ildə fəaliyyətinə başlayacaq.

Bu addımla müzakirələrin yerini razılığa verib-verməyəcəyi məlum deyil, lakin 2027-2028-ci illər dövründə Türkiyə və CKRA-nın gündəmində prezident seçkiləri ön planda olacaq.