Azərbaycanın Ərbil diplomatiyasında TÜRKMAN FAKTORU: İlham Əliyevin Bərzani ilə görüşünün ŞİFRƏLƏRİ…

Azərbaycanın İraq Kürdüstanı Regionu (İKR) ilə münasibətləri artıq fərdi deyil, koordinasiyalı xarakter daşıyır.

Davos-2026: İlham Əliyev və Bərzani dialoqunun şifrələri

Yanvarın 20-də Davosda Prezident İlham Əliyev ilə baş nazir Məsrur Bərzani arasında keçirilən görüş münasibətlərin ən yüksək siyasi iradə ilə dəstəkləndiyini bir daha təsdiqlədi. Görüşdə İKR-in rəhbəri Nəçirvan Bərzaninin salamlarının çatdırılması Bakı ilə Bərzani ailəsi arasındakı şəxsi etimadın yüksək səviyyədə olduğunu göstərir. Bu görüşdə təkcə iqtisadi və ticari əlaqələr deyil, həm də Azərbaycanın post-münaqişə dövründə regionda yaratdığı yeni reallıqlar və bu reallıqların Yaxın Şərqə təsiri müzakirə olundu. Davos dialoqu Ərbilin Azərbaycanı həm iqtisadi model, həm də qlobal bazarlara çıxış üçün strateji qapı kimi gördüyünün bariz nümunəsidir.Türkman faktoru: Milli maraqların canlı körpüsü

Azərbaycan üçün Ərbil və Kərkük istiqaməti həm də milli bir məsələdir. Regionda yaşayan milyonlarla türkman soydaşımız Bakı-Ərbil əlaqələrində “canlı körpü” funksiyasını yerinə yetirir. Azərbaycanın bu coğrafiyada artan nüfuzu türkmanların mədəni və siyasi hüquqlarının qorunması üçün mühüm təminatdır. Bakı özünün “yumşaq güc” siyasəti vasitəsilə türkmanların sosial rifahına, təhsil və mədəniyyətinə dəstək verir. Bu amil həm də Türkiyə ilə olan ortaq strateji xəttin mənəvi təməlini təşkil edir və bölgədəki türk varlığının gələcəyini Bakı-Ankara xəttinə bağlayır.

Ərbil Baş Konsulluğu: Diplomatik qalxan və iqtisadi qərargah

Azərbaycanın Ərbildə Baş Konsulluq açması münasibətlərin institusioallaşmasının ən mühüm addımıdır. Bu nümayəndəlik Azərbaycanın bölgədəki maraqlarını birbaşa yerindəcə müdafiə edən diplomatik qərargah olacaq. Konsulluq vasitəsilə Azərbaycan şirkətləri İKR-dəki infrastruktur layihələrinə (tikinti, yollar, enerji yataqları) daha asan çıxış əldə edəcək. Eyni zamanda, bu konsulluq Ermənistanın bölgədəki diplomatik varlığına qarşı bir balans yaradır və Azərbaycanın haqlı mövqeyini birbaşa Yaxın Şərq auditoriyasına çatdıracaq.

Vətəndaş cəmiyyətləri arasında yaxınlaşma

Diplomatik əlaqələrlə yanaşı, vətəndaş cəmiyyətinin bu prosesdə roluna da toxunmaq lazımdır. Belə ki, bu proses, əslində, Azərbaycan–Ərbil münasibətlərinin yeni və daha dərin mərhələyə keçdiyini göstərdi. Ötən il QHT Agentliyinin təşkilatçılığı ilə türkman QHT-lərinin və jurnalistlərin Bakıya dəvət olunması ilk dəfə olaraq vətəndaş cəmiyyətləri arasında sistemli təmasların əsasını qoydu. Səfər çərçivəsində türkman nümayəndələr Azərbaycanın müharibədən sonrakı bərpa təcrübəsi, media mühiti, dövlət–cəmiyyət münasibətləri və milli kimliyin qorunması modeli ilə yerində tanış oldular. Bu təmaslar türkman icmasının problemlərinin beynəlxalq müstəvidə daha düzgün və peşəkar şəkildə səsləndirilməsi üçün yeni imkanlar açdı.

Eyni zamanda, bu görüşlər Bakı üçün də strateji əhəmiyyət daşıdı. Azərbaycan ilk dəfə olaraq Yaxın Şərqdəki türkman toplumuna yalnız siyasi ritorika ilə deyil, konkret institusional mexanizmlər üzərindən yaxınlaşdığını nümayiş etdirdi. Media əməkdaşlığı, ortaq layihələr və qarşılıqlı səfərlər vasitəsilə formalaşan bu əlaqələr türkmanların ictimai-siyasi potensialının güclənməsinə xidmət edir. Nəticə etibarilə, qurulan bu vətəndaş cəmiyyəti körpüsü Ankara–Bakı–Ərbil strateji oxunun “yumşaq güc” dayağını möhkəmləndirir və regional əməkdaşlığa uzunmüddətli, dayanıqlı məzmun qazandırır.

ABŞ-nin həm Bakı, həm Ərbil ilə strateji yaxınlığı

Bu tənlikdə ABŞ faktoru balanslaşdırıcı rol oynayır. Vaşinqton həm Azərbaycanı, həm də İraq Kürdüstanını regionun strateji tərəfdaşları kimi tanıyır. 2026-cı ilin reallığında ABŞ qoşunlarının İraqın digər hissələrindən çıxmasına baxmayaraq, məhz Ərbildəki (Əl-Hərir bazası) hərbi mövcudluğunu saxlaması bu regionun ABŞ üçün nə dərəcədə kritik olduğunu göstərir. Eyni zamanda, ABŞ-nin Azərbaycanla enerji təhlükəsizliyi və Orta Dəhliz layihəsindəki sıx əməkdaşlığı, Bakı və Ərbili Vaşinqtonun regional strategiyasında iki mühüm dayaq nöqtəsinə çevirir. Bu yaxınlıq, Bakı-Ankara-Ərbil oxunun Qərb dünyası ilə inteqrasiyasını sürətləndirən katalizator rolunu oynayır.

İqtisadi perspektivlər və infrastruktur əməkdaşlığı

İqtisadi müstəvidə Azərbaycan şirkətlərinin İKR-də həyata keçirilən yol, körpü və yaşayış binalarının tikintisi layihələrində iştirakı əsas hədəflərdən biridir. Enerji sektorunda isə Azərbaycanın zəngin təcrübəsi İKR-nin karbohidrogen ehtiyatlarının idarə olunması və gələcəkdə dünya bazarlarına çıxarılması üçün mühüm model təşkil edir. Birbaşa uçuşların sayının artırılması və ticarət heyətlərinin mütəmadi görüşləri göstərir ki, yaxın gələcəkdə Azərbaycan və İraq Kürdüstanı arasındakı ticarət dövriyyəsi rekord hədlərə çata bilər.

Beləliklə, Ankara–Bakı–Ərbil xətti artıq situativ maraqların deyil, uzunmüddətli strateji hesablamaların məhsulu kimi formalaşır. Bu ox enerji təhlükəsizliyindən diplomatik koordinasiyaya, türkman faktorundan Qərb ilə inteqrasiyaya qədər bir-birini tamamlayan çoxqatlı maraqlar üzərində qurulub. Azərbaycan bu prosesdə yalnız iştirakçı yox, istiqamətverici aktor kimi çıxış edir və regional sabitlik, iqtisadi açılımlar və siyasi balans baxımından açar rolunu möhkəmləndirir. Mövcud dinamika göstərir ki, Bakı-Ankara-Ərbil əməkdaşlığı Yaxın Şərqdə yeni güc konfiqurasiyasının formalaşmasında səssiz, amma həlledici təsirə malik strateji platformaya çevrilməkdədir.

“Yeni Çağ” Təhlil Qrupu