Bu heyvanlar MS xəstələri üçün ÜMİDDİR: Alimlər oksigensiz şəraitdə beynin necə işlədiyini tapdılar

Sığır və Tibet antilopları kimi heyvanların oksigenin az olduğu yerlərdə sağ qalmasına imkan verən genetik adaptasiya insanlarda sinir zədələrinin bərpası üçün yeni bir metoda işarə edə bilər. Tədqiqatçılar bildirirlər ki, bu mutasiya serebral iflic və dağınıq skleroz (MS) kimi vəziyyətlərdə zədələnmiş sinir izolyasiyasının bərpasına kömək edə bilər.

Yenicag.az xəbər verir ki, “Cell Press” jurnalının “Neuron” nəşrində dərc olunan araşdırma sinir regenerasiyasını dəstəkləyən təbii bioloji yolu müəyyən edir və bu yol artıq insan bədənində mövcud olan molekulların köməyi ilə istifadə edilə bilər.

Mielin qişası beyin və onurğa beynindəki sinir liflərini əhatə edən qoruyucu örtükdür. O, elektrik siqnallarının sürətli və səmərəli şəkildə ötürülməsini təmin etməkdə kritik rol oynayır. Beynin erkən inkişafı zamanı oksigen səviyyəsi çox aşağı olduqda bu qoruyucu təbəqə zədələnə bilər ki, bu da yeni doğulmuşlarda serebral iflicə səbəb ola bilər.

Böyüklərdə mielinin zədələnməsi immun sisteminin bu qoruyucu təbəqəyə hücum etdiyi avtoimmun pozğunluq olan MS-in əsas xüsusiyyətidir. Yaşla daha çox rast gəlinən beyinə qan axınının azalması da mielinə zərər verə bilər və beyin kiçik damar xəstəliyi və vaskulyar demensiya kimi hallara yol aça bilər.

Əvvəlki araşdırmalar göstərmişdi ki, orta hündürlüyü təxminən 4500 metr olan Tibet yaylasında yaşayan heyvanlar “Retsat” adlı gendə mutasiya daşıyırlar. Alimlər uzun müddətdir şübhələnirdilər ki, bu dəyişiklik həmin heyvanlara xroniki aşağı oksigenli mühitlərdə yaşamalarına baxmayaraq, sağlam beyin funksiyasını qoruyub saxlamağa kömək edir.

Bu ideyanı sınaqdan keçirmək üçün alimlər mutasiyanın mielin qişasını qoruya biləcəyini araşdırıblar. Onlar yeni doğulmuş siçanları təxminən bir həftə ərzində 13 000 futdan yuxarı yüksəkliklərə bənzər aşağı oksigenli şəraitə məruz qoyublar. “Retsat” mutasiyası daşıyan siçanlar öyrənmə, yaddaş və sosial davranışı ölçən testlərdə mutasiyası olmayanlardan daha yaxşı nəticə göstəriblər. Onların beyinlərindəki sinir lifləri ətrafında mielin səviyyəsi də daha yüksək olub.

Tədqiqatçılar daha sonra bu mutasiyanın MS-də baş verənlərə bənzər mövcud mielin zədələrini bərpa etməyə kömək edib-etməyəcəyini araşdırıblar. Mutasiyaya malik siçanlarda zədələnmiş mielin daha sürətli və daha tam bərpa olunub. Təsirə məruz qalan nahiyələrdə mielin istehsalına cavabdeh olan hüceyrələrin – yetkin oliqodendrositlərin sayı da daha çox olub.

Daha sonrakı analizlər mutasiyaya malik siçanların beyinlərində vitamin A-dan törəyən bir metabolit olan ATDR-in səviyyəsinin artdığını üzə çıxarıb. Mutasiya vitamin A-nı onun aktiv formalarına çevirən fermentlərin fəaliyyətini gücləndirir. Bu metabolitlər oliqodendrositlərin böyüməsini və yetkinləşməsini dəstəkləyir, bu da, öz növbəsində, mielin qişasının yenidən qurulmasına kömək edir.

Tədqiqatçılar MS-ə bənzər vəziyyəti olan siçanlara ATDR tətbiq etdikdə heyvanlarda xəstəliyin şiddətinin azaldığı və motor funksiyalarının yaxşılaşdığı müşahidə olunub.

MS üçün hazırkı terapiyalar, əsasən, immun sisteminin fəaliyyətini idarə etməyə yönəlib.