Geoloji ZAMAN MAŞINI: Qədim qumların sirri belə çözüldü

Körtin Universitetinin alimləri Avstraliya landşaftlarının dərin tarixini araşdırmaq üçün yeni texnika hazırlayıblar. Bu yanaşma tədqiqatçılara ətraf mühitin geoloji aktivliyə və iqlim dəyişikliklərinə necə reaksiya verdiyini anlamağa kömək etməklə yanaşı, həm də dəyərli faydalı qazıntı yataqlarının harada yerləşə biləcəyinə dair ipucuları təqdim edir.

Yenicag.az xəbər verir ki, bu barədə tədqiqat PNAS jurnalında dərc olunub.

Alimlər qədim çimərlik qumlarından toplanmış mikroskopik sirkon kristallarını araşdırıblar.

Sirkon Yer kürəsində tapılan ən davamlı minerallar arasındadır. Aşınmaya, eroziyaya və çaylar, eləcə də sahil xətləri boyu uzun səyahətlərə tab gətirə bildiyi üçün sirkon dənələri milyonlarla il sağ qala bilir və öz geoloji tarixləri haqqında məlumatları qoruyub saxlayır.

Bu sirkon dənələrinin içərisində kripton kimi tanınan nadir qaz mövcuddur. Bu qaz Yer səthinə yaxın olan minerallar kosmik şüalarla təmasda olduqda yaranır.

Kristalların daxilində sıxılıb qalmış kriptonu ölçməklə tədqiqatçılar sirkon dənələrinin basdırılmadan əvvəl nə qədər müddət səthə yaxın qaldığını təxmin edə biliblər. Bu ölçmə bir növ “kosmik saat” rolunu oynayır və alimlərə qədim landşaftların hədsiz uzun dövrlər ərzində nə qədər sürətlə və ya yavaşlıqla eroziyaya uğradığını və dəyişdiyini müəyyən etməyə imkan verir.

Tədqiqatın aparıcı müəllifi Maksimilian Dröllner bildirib ki, bu metod alimlərin əvvəllər analiz edə biləcəyindən daha qədim olan landşaftları araşdırmağa imkan yaradır. Tapıntılar tədqiqatçılara Yer səthinin gələcək iqlim dəyişikliklərinə və tektonik aktivliyə necə reaksiya verə biləcəyini daha yaxşı anlamağa kömək edə bilər.

Araşdırma üzə çıxarıb ki, landşaftlar tektonik cəhətdən sabit qaldıqda və dəniz səviyyəsi yüksək olduqda eroziya əhəmiyyətli dərəcədə yavaşlayır. Bu şərtlər daxilində çöküntülər milyonlarla il səthə yaxın qala və təkrar-təkrar emal oluna bilər.

Professor Kris Körklənd bildirib ki, nəticələr yalnız Yer səthinin milyardlarla il ərzində necə təkamül etdiyinə işıq salmır, həm də gələcək planlaşdırma və torpaq idarəçiliyi üçün məlumat verə bilər.

Həmmüəllif, dosent Milo Barham qeyd edib ki, bu tədqiqat Avstraliyanın mineral ehtiyatlarını anlamaq üçün də mühüm əhəmiyyət kəsb edir.