Ayın maqnetizm partlayışları: Yeni araşdırmadan İKİLİ NƏTİCƏ

Oksford Universitetinin Yer elmləri fakültəsinin alimləri Ayın maqnit sahəsinin gücü ilə bağlı on illərdir davam edən mübahisəyə son qoyublar. Uzun illərdir tədqiqatçılar Ayın erkən tarixi dövründə (3,5 – 4 milyard il əvvəl) güclü, yoxsa zəif maqnit sahəsi yaratdığını sual edirdilər.

Yenicag.az xəbər verir ki, “Nature Geoscience” jurnalında dərc olunan yeni araşdırma hər iki baxışın qismən doğru olduğunu göstərib.

“Apollo” missiyalarının gətirdiyi qaya nümunələrini yenidən araşdıran komanda Ayın bəzən Yerinkini belə üstələyən çox güclü maqnit dövrləri yaşadığını sübut edən dəlillər tapdı. Lakin bu intensiv mərhələlər nadir və qısa müddətli olub. Tarixi boyunca Ayın maqnit sahəsi, əsasən, zəif olub.

Mübahisənin davam etməsinin əsas səbəbi bütün “Apollo” missiyalarının Ay səthinin eyni ümumi bölgəsindən nümunələr toplaması idi. Həmin ərazi güclü maqnit partlayışlarını qeydə alan qayalarla zəngin idi və bu da sanki belə şəraitin çox uzun sürmüş kimi görünməsinə səbəb olmuşdu.

“Yeni araşdırmamız göstərir ki, “Apollo” nümunələri yalnız bir neçə min il davam edən, son dərəcə nadir hadisələrə yönəlib, amma indiyə qədər bunlar 0,5 milyard illik ay tarixi kimi şərh olunurdu. İndi görünür ki, nümunə seçimi bizi bu güclü maqnit hadisələrinin nə qədər qısa və nadir olduğunu dərk etməkdən saxlayıb”, – dosent Kler Nikols izah edib.

Bir çox “Apollo” nümunələri güclü maqnetizm göstərsə də, bəzi alimlər Ayın radiusunun yalnız 1/7 hissəsini təşkil edən kiçik nüvəsinin güclü maqnit sahəsini uzun müddət saxlamaqda çətinlik çəkəcəyini iddia edirdilər. Yeni araşdırma Ayın necə qısa müddətə belə güclü maqnetizm yarada və qoruyub saxlaya bildiyini izah edir.

Tədqiqatçılar Ayda rast gəlinən vulkanik mənşəli Mare bazaltları üzərində kimyəvi analiz aparıblar. Onlar qayanın titan tərkibi ilə qeydə alınmış maqnetizmin gücü arasında aydın əlaqə aşkar ediblər. Güclü maqnit sahəsi izləri daşıyan bütün nümunələr yüksək titan səviyyəsinə malik idi. Əksinə, 6 %‑dən az titan ehtiva edən qayalar daim zəif sahənin izlərini göstərirdi.

Bu nümunə titanla zəngin qayaların formalaşmasının güclü maqnit epizodlarının yaranması ilə birbaşa bağlı olduğunu göstərir. Komanda Ayın dərinliklərində titanla zəngin materialın əriməsinin müvəqqəti olaraq qeyri‑adi güclü maqnit sahələri yaratdığını irəli sürür.

Professor Nikols deyib: “İndi inanırıq ki, Ayın tarixinin böyük əksəriyyətində onun maqnit sahəsi zəif olub, bu da dinamoteoriya ilə uyğun gəlir. Amma çox qısa dövrlərdə – 5 000 ildən çox olmayaraq, bəlkə də, cəmi bir neçə onillik – Ayın nüvə‑mantiyə sərhədində titanla zəngin qayaların əriməsi çox güclü sahə yaranmasına səbəb olub”.